25η Κυριακὴ ᾿Επιστολῶν, «῾Η ἔννοια τῆς ἑνότητος»
῾Η ἔννοια τῆς ἑνότητος μέσα στὴν ᾿Εκκλησία
25η Κυριακὴ ᾿Επιστολῶν, σχόλια στὴν ἀποστολικὴ περικοπὴ Εφ 4:1-7 *
τοῦ Διονυσίου ᾿Ανατολικιώτου,
δρος φιλοσοφικῆς σχολῆς ᾿Αθηνῶν,
πτυχιούχου κοινωνικῆς θεολογίας
Μὲ τὴν χάρι τοῦ Θεοῦ μποροῦμε σήμερα ἥσυχα καὶ ἄνετα καὶ ἄφοβα νὰ πιστεύωμε στὸν Χριστό, νὰ τὸν λατρεύωμε στοὺς ναούς μας, καὶ γενικῶς νὰ ἐπιτελοῦμε ἀνενόχλητοι ὅσα ἀπαιτεῖ ἡ πίστις μας. Κατὰ τὴν ἐποχὴ ὅμως τῶν ἀποστόλων τὰ πράγματα ἦσαν διαφορετικά· στὴν διάδοσι τοῦ χριστιανικοῦ εὐαγγελίου συναντοῦσαν τρομερὲς δυσκολίες, ἀνυπέρβλητα κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐμπόδια, ἐμπαιγμούς, δίκες, φυλακίσεις, μαστιγώσεις, ἀκόμη καὶ αὐτὸν τὸν θάνατο. Καὶ ὅταν ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἔγραφε τὴν πρὸς ᾿Εφεσίους ἐπιστολή του, βρισκόταν φυλακισμένος στὴν ῾Ρώμη, ἀπὸ ὅπου ἔστειλε αὐτὴν τὴν θεολογικώτερη ἀπὸ τὶς ἐπιστολές του. ᾿Ελέχθη μάλιστα περὶ αὐτῆς ὅτι εἶναι μία ἐπιστολὴ ἐξ ὁλοκλήρου ἐξ οὐρανοῦ, ὁ δὲ ἱερὸς Χρυσόστομος ἀναφέρει ὅτι ἀπευθύνεται σὲ χριστιανοὺς πιστούς, τελείους, καὶ ὄχι πρὸς κατηχουμένους, καὶ γιὰ τὸν λόγο αὐτὸν περιέχει ὑψηλὰ νοήματα καὶ δόγματα.
῾Η ἐπιστολὴ πρὸς ᾿Εφεσίους διαιρεῖται σὲ δύο τμήματα· τὸ μὲν πρῶτο εἶναι τὸ θεολογικό, τὸ κατηχητικό· τὸ δὲ δεύτερο ἔχει χαρακτῆρα παραινετικὸ καὶ ἀναφέρεται σὲ πρακτικὰ θέματα. ῾Η σχολιαζόμενη περικοπὴ εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀρχὴ τοῦ δευτέρου τμήματος.
«᾿Αδελφοί, παρακαλῶ ὑμᾶς ἐγὼ ὁ δέσμιος ἐν Κυρίῳ ἀξίως περιπατῆσαι τῆς κλήσεως ἧς ἐκλήθητε». Προβάλλει τὰ δεσμά του ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὅπως πράττει καὶ σὲ ἄλλα σημεῖα τῆς ἐπιστολῆς, γιὰ νὰ συγκινήσῃ τοὺς ἀναγνῶστες καὶ ἀκροατὲς τῶν λόγων του, καὶ τοὺς παρακαλεῖ νὰ φανοῦν ἀντάξιοι τῆς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κλήσεώς των, ἐπιδεικνύοντας βίο ἀνάλογο καὶ ἔργα θεάρεστα. ᾿Αποδεχόμενοι τὴν κλῆσι ποὺ ὁ Θεὸς ἀπηύθυνε στοὺς ἀνθρώπους διὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, ἐντάχτηκαν στὴν ᾿Εκκλησία καὶ ἔλαβαν τὴν ἰδιαίτερη ὀνομασία «Χριστιανοί». Καὶ δὲν τοὺς λέει ἁπλῶς νὰ διατηρήσουν τὴν κλῆσί τους, ἀλλὰ νὰ «περπατήσουν ἀξίως», δηλαδὴ ἡ πορεία τῆς ζωῆς τους νὰ εἶναι ἀντάξια τῆς χριστιανικῆς ἰδιότητος.
Πῶς θὰ τὸ ἐπιτύχουν αὐτὸ τὸ ἐξηγεῖ ὁ ἀπόστολος στὴν συνέχεια· «μετὰ πάσης ταπεινοφροσύνης καὶ πραότητος, μετὰ μακροθυμίας, ἀνεχόμενοι ἀλλήλους ἐν ἀγάπῃ». Θὰ πρέπει, λέει, νὰ ἔχωμε στὴν ζωή μας τέλεια ταπεινοφροσύνη καὶ πραότητα. Βάζει ἔτσι τὴν ταπεινοφροσύνη ὡς ἀρχὴ καὶ θεμέλιο τῆς ἄξιας χριστιανικῆς ζωῆς. Θὰ πρέπει ἀκόμη νὰ ἔχωμε μακροθυμία καὶ ὑπομονὴ καὶ νὰ ἀνεχώμεθα ὁ ἕνας τὸν ἄλλο μὲ πνεῦμα ἀγάπης. Συνδέει ἐδῶ ὁ θεῖος Παῦλος τὴν ἀνοχὴ μὲ τὴν ἀγάπη, διότι ἄνευ ἀγάπης κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ ἀνεχθῇ τὸν ἄλλο. ᾿Επίσης συνδέει μὲ τὴν ἀγάπη ὄχι μόνον τὴν ἀνοχή, ἀλλὰ καὶ τὶς προηγούμενες ἀρετές, φανερώνοντας ἔτσι ὅτι ἡ χριστιανικὴ συμπεριφορὰ εἶναι γνήσια, ὅταν ἀπορρέῃ ἐκ τῆς μεγάλης ἀρετῆς τῆς ἀγάπης. ᾿Εδῶ ἀγάπη καλεῖ ὄχι τὴν ἁπλὴ ἀρετή, ἀλλὰ τὴν κατ' ἐξοχὴν δωρεὰ καὶ χάρι τῆς ἁγίας Τριάδος, μὲ τὴν ὁποία φανερώνεται σὲ μᾶς ὁ Θεός, διότι «ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί» (Α΄ Ιω 4:8,16).
Συνεχίζοντας ὁ ἀπόστολος μᾶς παρουσιάζει τὸν καρπὸ τῆς ἀνοχῆς ἐν ἀγάπῃ, ποὺ εἶναι ἡ διατήρησι τῆς ἑνότητος μέσα στὴν ῾Εκκλησία. «Σπουδάζοντες τηρεῖν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης». Πρωταρχικὴ σημασία δίνει ἐδῶ στὴν τήρησι τῆς ἑνότητος μεταξὺ τῶν Χριστιανῶν, διότι ἄνευ τῆς ἑνότητος αὐτῆς δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ πρόοδος στὸ ἀγαθό. Ζητεῖ ὁ ἀπόστολος ἀπὸ τοὺς πιστοὺς ἐκείνην τὴν ὁμοψυχία καὶ ἕνωσι, γιὰ τὴν ὁποία ἀναφέρουν οἱ Πράξεις ὅτι «τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία» (Πρξ 4:32).
Πῶς θὰ διαφυλάξουν αὐτὴν τὴν ἑνότητα; «᾿Εν τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης». Προηγουμένως τοὺς ὑπενθύμισε τὰ δεσμά του, τώρα τοὺς παροτρύνει ἐθελουσίως νὰ ἀποκτήσουν τὰ δεσμὰ τῆς εἰρήνης. Ἔργο τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἡ ἑνότης τῶν πιστῶν, κατορθώνεται μόνον μὲ τὸν σύνδεσμο (= τὸν ἰσχυρὸ δεσμὸ) τῆς εἰρήνης. Εἰρήνην ἐδῶ ἂς ἐννοήσωμε μὲ βαθύτερη ἔννοια τὸν ἴδιο τὸν Χριστόν· «αὐτὸς [ὁ Χριστὸς] γὰρ ἐστὶν ἡ εἰρήνη ἡμῶν» (Εφ 2:14).
«῝Εν σῶμα καὶ ἓν πνεῦμα, καθὼς καὶ ἐκλήθητε ἐν μιᾷ ἐλπίδι τῆς κλήσεως ὑμῶν». ᾿Επεξηγεῖ ὁ ἀπόστολος Παῦλος τί ἐννοεῖ, ὅταν λέῃ «ἑνότητα πνεύματος». Οἱ Χριστιανοὶ νὰ εἶναι ὁμόφρονες καὶ ὁμόψυχοι σὲ τέτοιο βαθμό, ὥστε νὰ λειτουργοῦν καὶ νὰ ἐμφανίζωνται ὡς ἕνα σῶμα καὶ ἕνα πνεῦμα, διότι μία εἶναι ἡ ἐλπίδα τους, στὴν ὁποία ὁ Θεὸς τοὺς ἐκάλεσε διὰ τῶν ἀποστόλων του, ἡ ἐλπίδα τῆς αἰωνίου μακαριότητος. ᾿Ελπὶς ἐδῶ καὶ πάλιν εἶναι ὁ Χριστός· «...ἀπόστολος... Κυρίου ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ τῆς ἐλπίδος ἡμῶν» (Α΄ Τιμ 1:1).
῞Ολοι μαζὶ οἱ πιστοὶ συγκροτοῦν τὸ πνευματικὸ σῶμα τῆς ᾿Εκκλησίας τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ, διότι «εἷς Κύριος, μία πίστις, ἓν βάπτισμα». ῞Ενας εἶναι ὁ Κύριος καὶ δεσπότης τῶν πάντων, ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστός· μία εἶναι ἡ ἀληθινὴ καὶ σωτήρια πίστι, αὐτὴ ποὺ κηρύττει ἡ ὀρθόδοξος ᾿Εκκλησία· ἕνα εἶναι τὸ ἀληθινὸ καὶ τέλειο βάπτισμα, τὸ ἱερουργούμενο στὴν μία ᾿Εκκλησία. ᾿Αλλὰ καὶ βάπτισμα εἶναι πάλιν ὁ Χριστός, διότι «ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε» (Γαλ 3:21).
«Εἷς Θεὸς καὶ πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων καὶ διὰ πάντων καὶ ἐν πᾶσιν ὑμῖν». Νὰ ἔχωμε ἑνότητα, διότι ἕνας εἶναι ὁ ἀληθινὸς Θεὸς καὶ ἔχομε πλέον στὴν ᾿Εκκλησία τὴν πλήρη ἀποκάλυψι περὶ αὐτοῦ. Πιστεύομε στὴν ὕπαρξι καὶ οὐσία του καὶ στὸ τριαδικὸν τῶν ὑποστάσεων τῆς θεότητος. ῾Ομολογοῦμε πίστι εἰς «Πατέρα, Υἱὸν καὶ ῞Αγιον Πνεῦμα, Τριάδα ὁμοούσιον καὶ ἀχώριστον». ῞Ολοι ἔχομε κοινὸ Πατέρα τὸν Θεό, εἴμεθα παιδιά του καὶ συνεπῶς ἀδέρφια μεταξύ μας. ῾Ο Θεὸς ἔχει τὴν κυριαρχία ὅλων τῶν κτισμάτων, ἐνεργεῖ μέσῳ ὅλων καὶ κατοικεῖ σὲ ὅλους τοὺς πιστούς.
«῾Ενὶ δὲ ἑκάστῳ ἡμῶν ἐδόθη ἡ χάρις κατὰ τὸ μέτρον τῆς δωρεᾶς τοῦ Χριστοῦ». ῞Ομως καὶ στὸν καθένα ἀπὸ μᾶς ἐδόθη τὸ χάρισμα σύμφωνα μὲ τὸ μέτρο τῆς δωρεᾶς τοῦ Χριστοῦ. ῾Επομένως κάθε πιστὸς ἔχει ἰδιαίτερο χάρισμα ἀπὸ τὸν Κύριο, ὥστε νὰ συμβάλλῃ καὶ ὁ ἴδιος στὴν ἐν Χριστῷ ἑνότητα τῆς ᾿Εκκλησίας ὡς ὑγιὲς μέλος τοῦ ἑνὸς σώματος.
῾Επομένως ἑνότης μέσα στὸν πνευματικὸ χῶρο τῆς ᾿Εκκλησίας σημαίνει τὸ νὰ ἀνακεφαλαιωθοῦν τὰ πάντα σὲ ἕνα σῶμα, τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, ὥστε ἀφ᾿ ἑνὸς μὲν «τὰ πάντα καὶ ἐν πᾶσι Χριστός» (Κλσ 3:11), ἀφ᾿ ἑτέρου δὲ ἐμεῖς μαζὶ μὲ τὸν Χριστὸ «σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις» (Εφ 3:18) νὰ χαιρώμεθα πάντοτε στὴν αἰώνια ζωὴ καὶ νὰ δοξάζωμε καὶ νὰ προσκυνοῦμε τὴν ῾Αγία Τριάδα.
* ῾Η περικοπὴ διαβάζεται ὡς ἀποστολικὸ ἀνάγνωσμα κατὰ τὴν 25η Κυριακὴ ἐπιστολῶν, ποὺ μπορεῖ νὰ συμπέσῃ ἀπὸ ἀρχὲς νοεμβρίου μέχρι ἀρχὲς δεκεμβρίου κάθε ἔτους.
«᾿Εκκλησιολόγος» Πατρῶν, φ. 278, 24/11/2012