5η Κυριακὴ Λουκᾶ, «Πρόβλημα ἀνισότητος»

Τὸ πρόβλημα τῆς ἀνισότητος τῶν ἀνθρώπων

5η Κυριακὴ Λουκᾶ, Εὐαγγέλιον Λκ. 16:19-31

 

«Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος... καί τις πτωχός».

Προοίμιον. ῾Η ἄγνοια καὶ ἡ πρόκληση τῶν φτωχῶν ἐκ μέρους τῶν πλουσίων. ῾Ο σκανδαλισμὸς τῶν φτωχῶν ἀπὸ τὴν σπάταλη καὶ πολυτελῆ διαβίωση τῶν πλουσίων.

α. Οἱ κοινωνικὲς ἐπαναστάσεις. Γιὰ τὸ θέμα τῆς ἀνισότητος τῶν ἀνθρώπων ἔγιναν καὶ θὰ γίνονται κοινωνικὲς ἐπαναστάσεις (ἡ γαλλική, ἡ ρωσικὴ ἐπανάσταση). Οἱ ἐπαναστάσεις ὅμως αὐτές, ἂν καὶ ἐπικρατοῦν μὲ ποταμοὺς ἀδελφικῶν αἱμάτων, ἐν τούτοις δὲν ἐπιτυγχάνουν τὸ σκοπό τους. Διότι, ὅπως ὅλοι γνωρίζουμε ἀπὸ τὴν ἱστορικὴ πεῖρα, τὴν παλαιὰ τάξη τῶν πλουσίων ἀντικαθιστοῦν οἱ ἡγέτες καὶ τὰ στελέχη τῶν ἐπαναστατῶν.

β.  ῾Η  ἐπανάσταση  τῆς  ἀγάπης. ῾Η μόνη λύση τοῦ κοινωνικοῦ προβλήματος βρίσκεται στὴ χριστιανικὴ ἀγάπη καὶ δικαιοσύνη. ῍Αν  δὲν  ὑπάρχει μέσα στὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου ἡ ἀγάπη, ὁ ἄνθρωπος θὰ εἶναι πάντοτε σκληρὸς καὶ ἀδιάφορος. ῞Οσο δὲν θὰ ὑπάρχει ὁ πολιτισμὸς τῆς ψυχῆς, τὸ κοινωνικὸ πρόβλημα θὰ ὀξύνεται περισσότερο καὶ ἡ κοινωνικὴ ἰσότητα καὶ εὐημερία θὰ ἀποδεικνύονται καθαρὲς «οὐτοπίες».

᾿Επίλογος. ῾Ο Χριστὸς ἦταν ὁ μόνος ποὺ κήρυξε τὴν ἐπανάσταση τῆς ἀγάπης καὶ τῆς δικαιοσύνης. Μόνο ὅταν ἐπικρατήσει ἡ ἐπανάσταση αὐτὴ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, τότε θὰ λυθεῖ ὁριστικὰ τὸ πρόβλημα τῆς κοινωνικῆς ἰσότητος καὶ τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης.

 

 

Τὸ πρόβλημα τοῦ κακοῦ

 

«Πτωχὸς ...ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἡλκωμένος».

Προοίμιον. Τὸ ἐρώτημα ποὺ ἀπασχολεῖ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους εἶναι γιατί ὑπάρχει τὸ «κακὸ» στὸν κόσμο. Καὶ εἰδικότερα γιατί ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἐπιτρέπει νὰ ὑπάρχει τὸ κακὸ καὶ νὰ ταλαιπωρεῖ τόσους ἀνθρώπους.

α. ῾Ο Θεὸς δὲν εἶναι ὁ πρόξενος τοῦ κακοῦ. ῞Οπως σαφῶς διακηρύττεται ἀπὸ τὴ θεία ἀποκάλυψη, ὁ Θεὸς δὲν εἶναι ὁ δημιουργὸς τοῦ κακοῦ. Μὲ τὴν ἐννοια αὐτή, ἐφόσον ὁ Θεὸς δὲν δημιούργησε τίποτε τὸ «κακό», ἀλλὰ ὅλα «καλὰ λίαν» (Γεν. α΄), τὸ «κακὸ» αὐτὸ καθεαυτὸ εἶναι ἀνύπαρκτο. Διότι ὅ,τι δὲν δημιούργησε ὁ Θεὸς στὴν πραγματικότητα δὲν ὑπάρχει.

 β. ῾Η στέρηση, ἡ δυστυχία καὶ ὁ πόνος. Οἱ ἐκδηλώσεις αὐτὲς τοῦ κακοῦ συνήθως ἀποδίδονται στὸν Θεό. ῾Η νοοτροπία ὅμως αὐτὴ ἀνταποκρίνεται στὴν περὶ Θεοῦ τιμωροῦ ἀντίληψη τῆς ἀρχαίας ἐποχῆς (πρβλ. «Ζεὺς νεφεληγερέτης», «Ζεὺς τερπικέραυνος» κλπ.). ῾Η στέρηση, ἡ δυστυχία, ὁ πόνος καὶ ὅλα τὰ κακὰ δὲν προέχονται ἀπὸ τὸν Θεό, ἀλλὰ εἶναι ἀποτελέσματα εἴτε τοῦ ἴδιου τοῦ ἀνθρώπου (τοῦ τρόπου τῆς ζωῆς του καὶ τῆς συμπεροφορᾶς του) εἴτε τῶν ἄλλων ἀνθρώπων.

γ. ῾Η στάση τοῦ Θεοῦ μπροστὰ στὸ κακό. ῾Ο Θεὸς δὲν εἶναι ἀνάλγητος μπροστὰ στὶς δοκιμασίες τῶν ἀνθρώπων. Στὴν ῾Αγία Γραφὴ μάλιστα δηλώνεται ὅτι ὁ πόνος τοῦ Θεοῦ γιὰ τὰ συμβαίνοντα μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων εἶναι  ἄπειρα  μεγάλος. ῾Ο Θεὸς πονάει, κατὰ τὸν δικό του βέβαια τρόπο· «Ἴδετε, ἴδετε εἰ ἔστιν ἄλγος κατὰ τὸ ἄλγος μου»! (᾿Ιερεμίου Θρῆνοι 1:12). ῾Ο Θεὸς ἀπέδειξε τὸν πόνο του καὶ τὸ ἐνδιαφέρον του γιὰ τὸν ἄνθρωπο μὲ τὴν ἐνσάρκωση τοῦ Υἱοῦ του· «Οὕτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν» (᾿Ιωάν. 3:16). ῾Ο Υἱὸς τοῦ Θεοῦ σαρκώνεται, συμπάσχει μετὰ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀφθαρτοποιεῖ καὶ ἀνασταίνει τὴν ἀνθρώπινη φύση ἀπὸ τὴ φοβερὴ πτώση της στὸ κακό.

᾿Επίλογος. Τὸ κακὸ βέβαια ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχει. Οἱ πιστοὶ ὅμως γνωρίζουν ὅτι τὸ κακὸ κατ᾿ οὐσίαν εἶναι ἀνύπαρκτο. Οἱ ἐκδηλώσεις του ἀφοροῦν στὸν παρόντα κόσμο. Τὸ κακὸ δὲν εἶναι αἰώνιο. Θὰ παύσει νὰ ὑπάρχει. ῞Οσο ὅμως διαρκεῖ ἡ παροῦσα φάση τῆς ζωῆς, ὁ Θεὸς θὰ συμπαρίσταται στὶς δοκιμασίες τῶν ἀνθρώπων ποὺ τὸν πιστεύουν καὶ τὸν ἀγαποῦν.

 

 

Τὸ πρόβλημα τῶν φτωχῶν

 

«Πτωχὸς δέ τις ἦν ὀνόματι Λάζαρος».

Προοίμιον. Σὲ μία ἐποχὴ εὐημερίας καὶ πλούτου, ὅπως εἶναι ἡ σημερινή, τὸ πρόβλημα τῶν πτωχῶν εἶναι βασικὸ καὶ ἀπὸ ἄποψη ἔκτασης τεράστιο. Σύμφωνα μὲ τὶς στατιστικὲς οἱ 740 ἄνθρωποι στοὺς 1000 πεινοῦν, δηλαδὴ τὰ 2)3 περίπου τῆς ἀνθρωπότητος. Τὸ μεγαλύτερο ὅμως πρόβλημα εἶναι πῶς ἀντιμετωπίζουν οἱ σύγχρονοι ἄνθρωποι τὸ πρόβλημα τῶν πτωχῶν.

α. ῾Η ἄγνοια. Οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς συγχρόνους ἀνθρώπους, τοὺς μὴ πτωχούς, ἀγνοοῦν κυριολεκτικὰ τὴν ὕπαρξη τοῦ θέματος. ῾Ο «πτωχὸς Λάζαρος» ἀγνοεῖται. Ἴσως νὰ βρίσκεται στὴ διπλανὴ πόρτα, στὸ ἀπέναντι ὑπόγειο, στὴν ἴδια γειτονιά, στὴν ἴδια πόλη. Κι ὅμως εἶναι σὰν νὰ μὴν ὑπάρχει. Αὐτὴ ἡ ἄγνοια τοῦ πτωχοῦ, ἡ πραγματικὴ ἢ θεληματική, εἶναι τὸ μεγαλύτερο ἔγκλημα ποὺ διαπράττεται ἀπὸ ἕνα μεγάλο μέρος τῆς σημερινῆς «πολιτισμένης» καὶ χορτασμένης κοινωνίας.

β. ῾Η πρόκληση. ᾿Απὸ τὸ ἄλλο μέρος οἱ χορτασμένοι, οἱ βολεμένοι, οἱ πλούσιοι προκαλοῦν ἐξοργιστικὰ τοὺς φτωχοὺς μὲ τὶς διάφορες ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς τους. Μπροστὰ στὰ πεινασμένα μάτια τῶν φτωχῶν παίζεται καθημερινὰ μία ζωὴ ματαιοδοξίας καὶ σπατάλης. ῾Ο Χριστὸς περιγράφει μὲ ἔντονα χρώματα τὸ φαινόμενο αὐτό. ῾Ο πλούσιος «ἐνεδιδύσκετο πορφύραν... κλπ».

Αὐτὴ ἡ ἀπαράδεκτη πρόκληση τῶν φτωχῶν συνεχίζεται κάθε μέρα. Οἱ σημερινοὶ φτωχοὶ Λάζαροι ἀντιμετωπίζουν καθημερινὰ ἕνα τμῆμα τῆς κοινωνίας ποὺ ἔχει ριχθεῖ σὲ ἕνα προκλητικὸ καὶ σκανδαλῶδες κυνηγητὸ τῆς πολυτέλειας καὶ τῆς χλιδῆς (παραδείγματα). Σὲ μιὰ τέτοια κοινωνία «ὃς μὲν πεινᾷ ὃς δὲ μεθύει», ὅπως λέει ὁ ἀπόστολος (Α΄ Κορ. 11:21). Καὶ ὅπως συμπληρώνει ὁ Ψαλμῳδός· «ἐν τῷ ὑπερηφανεύεσθαι τὸν ἀσεβῆ (πλούσιο) ἐμπυρίζεται (καίγεται ἀπὸ ἀγανάκτηση) ὁ πτωχός» (Ψάλμ. 9:23).

᾿Επίλογος. ῾Ο Χριστὸς στὴ σημερινὴ παραβολὴ βλέπει τὸ πρόβλημα τῶν φτωχῶν καὶ τῶν πλουσίων μὲ τὴν προοπτικὴ τῆς αἰωνιότητος. Καὶ μόνο μὲ τὴν προοπτικὴ αὐτὴ τὸ πρόβλημα βρίσκει τὴ λύση του. Γιατὶ στὴν αἰωνιότητα μένει μόνο ὁ ψυχικὸς πλοῦτος καὶ τίποτε ἄλλο. Αὐτὸς βραβεύεται. Πλούσιοι καὶ φτωχοὶ ποὺ θὰ θελήσουν νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸν ἑαυτότους καὶ τὴν πρόσκαιρη αὐτὴ ζωὴ μὲ τὴν προοπτικὴ τῆς αἰωνιότητος, θὰ ἀνακαλύψουν τὸν πραγματικὸ ἀνθρώπινο προορισμό τους.

(1964)

 

Μητροπολίτης ᾿Αχελῴου Εὐθύμιος (†2019)

Πρβλ. Εὐθυμίου Κ. Στύλιου, μητροπολίτου ᾿Αχελῴου, «Λόγος ζωῆς» (ὀρθόδοξο κηρυγματικὸ θεματολόγιο), ᾿Αθήνα 2001.