2α Κυριακὴ Λουκᾶ, «᾿Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθρούς σας»

«᾿Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθρούς σας»

2α Κυριακὴ Λουκᾶ, Εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα Λκ 6:31-36

 

Διονυσίου Ἀνατολικιώτου

δρος φιλοσοφικῆς σχολῆς Ἀθηνῶν,

πτυχιούχου κοινωνικῆς θεολογίας

 

 

ΚΕΙΜΕΝΟ

Εἶπεν ὁ Κύριος· Kαθὼς θέλετε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς ὁμοίως.  καὶ εἰ ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί;  καὶ γὰρ οἱ ἁμαρτωλοὶ τοὺς ἀγαπῶντας αὐτοὺς ἀγαπῶσι.  καὶ ἐὰν ἀγαθοποιῆτε τοὺς ἀγαθοποιοῦντας ὑμᾶς, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί;  καὶ γὰρ οἱ ἁμαρτωλοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσι.  καὶ ἐὰν δανείζητε παρ᾿ ὧν ἐλπίζετε ἀπολαβεῖν, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί;  καὶ γὰρ ἁμαρτωλοὶ ἁμαρτωλοῖς δανείζουσιν ἵνα ἀπολάβωσι τὰ ἴσα.  πλὴν ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν καὶ ἀγαθοποιεῖτε καὶ δανείζετε μηδὲν ἀπελπίζοντες, καὶ ἔσται ὁ μισθὸς ὑμῶν πολύς, καὶ ἔσεσθε υἱοὶ ὑψίστου, ὅτι αὐτὸς χρηστὸς ἐστὶν ἐπὶ τοὺς ἀχαρίστους καὶ πονηρούς. Γίνεσθε οὖν οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστίν.

 

ΜΕΤΑΦΡΑΣΙ

Εἶπε ὁ Κύριος· Ὅπως θέλετε νὰ σᾶς φέρωνται οἱ ἄνθρωποι, καὶ σεῖς νὰ τοὺς φέρεστε ὁμοίως.  Καὶ ἂν ἀγαπᾶτε μόνον ὅσους σᾶς ἀγαποῦν, ποιά ἀνταμοιβὴ περιμένετε; ἀφοῦ καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀγαποῦν μόνον ὅσους τοὺς ἀγαποῦν.  Καὶ ἐὰν εὐεργετῆτε μόνον ὅσους σᾶς εὐεργετοῦν, ποιά ἀνταμοιβὴ περιμένετε; ἀφοῦ καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀκριβῶς τὸ ἴδιο πράττουν.  Καὶ ἐὰν δανείζετε αὐτοὺς ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἐλπίζετε νὰ τὰ λάβετε πίσω, ποιά ἀνταμοιβὴ περιμένετε;  ἀφοῦ καὶ ἁμαρτωλοὶ δανείζουν ἁμαρτωλούς, γιὰ νὰ λάβουν πίσω τὰ ἴσα.  ᾿Εσεῖς ὅμως νὰ ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθρούς σας καὶ νὰ εὐεργετῆτε καὶ νὰ δανείζετε χωρὶς νὰ ἐλπίζετε καμμία ἀνταπόδοσι, καὶ τότε ὁ μισθός σας θὰ εἶναι πολύς, καὶ θὰ γίνετε γιοὶ τοῦ ὑψίστου, διότι αὐτὸς εἶναι καλὸς καὶ στοὺς ἀχάριστους καὶ πονηρούς. Νὰ εἶστε λοιπὸν οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ πατέρας σας εἶναι οἰκτίρμων.

 

ΣΥΝΤΟΜΑ ΣΧΟΛΙΑ

Μὲ συγκίνησι θυμοῦμαι ἀκόμη, παρ᾿ ὅτι πέρασαν σχεδὸν 40 χρόνια, ὅτι τὴν παροῦσα εὐαγγελικὴ περικοπὴ τὴν διδάχτηκα καὶ στὸ μάθημα τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν τῆς α΄ λυκείου.  Δὲν ἦταν τυχαία ἡ ἐπιλογὴ αὐτὴ τῶν συγγραφέων τοῦ σχολικοῦ βιβλίου· ἀπὸ ὅλη τὴν Καινὴ Διαθήκη ὁ ᾿Αντιοχεὺς Λουκᾶς ἔχει στὰ κείμενά του (Εὐαγγέλιον καὶ Πράξεις) τὸ ἀνώτερο καὶ τελειότερο γλωσσικὸ ἐπίπεδο, διότι δὲν ἦταν ἑλληνομαθὴς ᾿Ισραηλίτης, ἀλλὰ εἶχε μητρική του γλῶσσα τὴν ἑλληνική, καθὼς τότε ἡ ᾿Αντιόχεια καὶ ὅλη ἡ Μικρὰ ᾿Ασία, ὅπως καὶ ὅλη ἡ Νότιος ᾿Ιταλία, ἦταν ῾Ελλάδα.  Σχεδὸν τέσσερις αἰῶνες ἀργότερα ἐμφανίστηκε ἀπὸ τὴν ᾿Αντιόχεια καὶ ἕνας ἄλλος σπουδαῖος χριστιανὸς ἐπιστήμων, ὁ ᾿Ιωάννης Χρυσόστομος, ἱεράρχης ἀποστολικοῦ φρονήματος, ἑλληνόγλωσσος καὶ Ἕλλην σὲ σημεῖο ποὺ νὰ μὴν ξέρῃ καμμία ἄλλη γλῶσσα ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἑλληνική, οὔτε συριακὰ οὔτε ἑβραϊκὰ οὔτε λατινικά.

Ἦταν λοιπὸν ὁ Λουκᾶς ἑλληνόγλωσσος ἐκ γενετῆς, ἰδιαίτερα μορφωμένος καὶ «πεπαιδευμένος», ἐπιστήμων ἰατρὸς καὶ ἱστορικὸς καὶ φιλόλογος (στὴν ἀρχαία ῾Ελλάδα ὅλοι οἱ ἐπιστήμονες τῶν σήμερα λεγομένων «θετικῶν», «μαθηματικῶν» καὶ «βιολογικῶν» ἐπιστημῶν ἦσαν ὑποχρεωτικὰ καὶ φιλόλογοι), δηλαδὴ εἶχε μόρφωσι πανεπιστημιακοῦ ἐπιπέδου κατὰ τὰ σημερινὰ ἔθη, καὶ ὡς ῾Ρωμαῖος πολίτης καὶ μαθητὴς ἀρχικὰ καὶ κατόπιν συνεργάτης καὶ συναπόστολος τοῦ ἀποστόλου Παύλου ἔμελλε νὰ γίνῃ καὶ ἐπιστήμων θεολόγος καὶ κατ᾿ ἐξοχὴν καθηγητὴς τῆς χριστιανικῆς θεολογίας.  Γι᾿ αὐτὸ τὰ κείμενα τοῦ Λουκᾶ εἶναι κατάλληλα καὶ γιὰ τὴν διδασκαλία τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς σὲ ἀρχαρίους.  

Στὸ παλαιὸ σχολικὸ βιβλίο ποὺ προανέφερα ἡ παροῦσα εὐαγγελικὴ περικοπὴ χρησιμοποιόταν α) γιὰ τὴν διδασκαλία τῶν προσωπικῶν ἀντωνυμιῶν «ἐγὼ» καὶ «σὺ» καὶ τῆς χρήσεώς των, καὶ β) ὡς πρὸς τὸ συντακτικὸ γιὰ τὴν διάκρισι τοῦ ἀμέσου καὶ τοῦ ἐμμέσου ἀντικειμένου. 

Τὸ παρὸν εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα εἶναι ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν «ἐπὶ τοῦ ὄρους ὁμιλίαν» τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀποτελεῖ, θὰ λέγαμε, τὸ συμπύκνωμα τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας.

«Εἶπεν ὁ Κύριος». Συνήθης εἰσαγωγικὴ φράσι πολλῶν εὐαγγελικῶν περικοπῶν, ποὺ δὲν ἀνήκει στὸ βιβλικὸ κείμενο. Τίθεται, γιὰ νὰ μὴν ξεκινᾷ ἀπότομα καὶ ἀσύνδετα ἡ ἑκάστοτε περικοπή.

Πρὶν ἀπὸ τὸ παρὸν ἀπόσπασμα προηγοῦνται λίγοι ἀκόμη στίχοι, στοὺς ὁποίους ὁ Κύριος ἀναφέρει παραδείγματα γιὰ τὸ ποιά πρέπει νὰ εἶναι ἡ συμπεριφορὰ τῶν πιστῶν του, εἰδικὰ μάλιστα ὅταν ἀδικοῦνται ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους· νὰ εὐεργετοῦν ὅσους τοὺς μισοῦν, νὰ εὔχωνται ἀγαθὰ σὲ ὅσους τοὺς καταριῶνται, νὰ προσεύχωνται γιὰ ὅσους τοὺς βλάπτουν, νὰ γυρίζουν καὶ τὸ ἄλλο μάγουλο σὲ ὅσους τοὺς κτυποῦν, νὰ δίνουν καὶ τὸ πανοφῶρι σὲ ὅσους τοὺς παίρνουν τὸ πουκάμισο, νὰ δίνουν σὲ ὅσους θέλουν νὰ τοὺς πάρουν πράγματα καὶ νὰ μὴ ζητοῦν πίσω ὅσα τοὺς ἀφαιρέθηκαν.  Δὲν ξέρω κατὰ πόσο οἱ σημερινές μας ἀντιλήψεις εἶναι σύμφωνες μὲ τὰ λόγια αὐτὰ τοῦ Κυρίου, πάντως ὁ Χριστὸς ἔτσι τοὺς θέλει τοὺς πιστούς του!

῾Ως ἐπισφράγισμα τῶν παραπάνω λέει τὴν φράσι «καὶ καθὼς θέλετε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς ὁμοίως», ἡ ὁποία στὸ παρὸν εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα φαίνεται σὰν ἔναρξι, ἀλλὰ στὴν κανονικὴ συνάφεια τοῦ βιβλικοῦ κειμένου εἶναι τὸ συμπέρασμα τῶν προηγηθέντων λόγων του: «καὶ γενικῶς σὲ κάθε περίστασι νὰ ἀκολουθῆτε αὐτὸν τὸν κανόνα στὴν ζωή σας· ὅπως θέλετε νὰ σᾶς συμπεριφέρωνται οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι, ἀκριβῶς μὲ τὸν ἴδιο τρόπο νὰ τοὺς συμπεριφέρεστε καὶ σεῖς».  Στὸ κατὰ Ματθαῖον 7:12 συμπληρώνεται ὅτι ὁ Νόμος καὶ οἱ Προφῆται (= ἡ Παλαιὰ Διαθήκη) συμπυκνώνονται σ᾿ αὐτὸν τὸν χρυσὸ κανόνα συμπεριφορᾶς.

῾Αμαρτωλοὺς ἐδῶ ὁ Χριστὸς ὀνομάζει ὅσους δὲν φέρουν τὸ ὄνομά του καὶ ὅσους δὲν ζοῦν σύμφωνα μὲ τὸ εὐαγγέλιό του· τοὺς ὀνομάζει ὅλους μὲ ἕνα ὄνομα δείχνοντας ἔτσι ὅτι δὲν ἔχουμε κανένα ὄφελος μὲ τὸ νὰ λεγώμαστε χριστιανοί, ἐὰν μὲ τὰ ἔργα μας δὲν διαφέρουμε ἀπὸ τοὺς εἰδωλολάτρες καὶ τοὺς ἀσεβεῖς (ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς).

«ἐὰν δανείζητε παρ᾿ ὧν ἐλπίζετε ἀπολαβεῖν» = στὸ «δανείζητε» ἐννοεῖται ἀντικείμενο τὸ «τούτους», τὸ ὁποῖο παραλείπεται, διότι ἐνυπάρχει στὸ ἀναφορικὸ «παρ᾿ ὧν».  Καὶ ἄλλες φορὲς ἔχει τέτοια παραλειπόμενα καὶ εὐκόλως(;) ἐννοούμενα ἀντικείμενα ὁ Λουκᾶς στὰ κείμενά του, τὰ ὁποῖα γίνονται παγίδες στοὺς νεώτερους μεταφραστές.

«ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν». Εἶναι ἡ δεύτερη φορὰ ποὺ ἀναφέρει αὐτὴν τὴν φράσι στὴν ἴδια παράγραφο.  ῾Η πρώτη φορὰ βρίσκεται στοὺς στίχους ποὺ παραλείπονται πρὶν ἀπὸ τὴν παροῦσα περικοπή (Λκ 6:27).  ῾Η ἐπανάληψι δηλώνει ἔμφασι, ὅτι εἶναι κεντρικὸ μήνυμα τοῦ λόγου του.

 «ἀπελπίζοντες» ἀπὸ τὸ «ἀπελπίζω» = «ἐλπίζω νὰ λάβω πίσω».  Μὲ αὐτὴν τὴν σημασία συναντᾶται μόνον ἐδῶ, καθὼς τὸ ῥῆμα «ἀπελπίζω» στὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ ἔχει τὴν σημασία ποὺ ἔχει στὰ νέα ἑλληνικὰ τὸ «ἀπελπίζομαι».

«χρηστὸς» = εὐεργετικός, χρήσιμος, ὠφέλιμος, καλός, ἐπιεικής, καλωσυνᾶτος.

«οἰκτίρμων» = εὔσπλαγχνος, συμπονετικός, πονόψυχος, ἐλεήμων.

Τὸ νὰ εἶναι κανεὶς πραγματικὸς χριστιανὸς δὲν εἶναι καὶ εὔκολο.  Τὸ παρὸν εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα εἶναι ἕνας δυνατὸς ἔλεγχος τῆς σημερινῆς χριστιανικῆς κοινωνίας, ποὺ ἔχει ἀπομακρυνθῆ ἀπὸ τὰ κελεύσματα τοῦ Εὐαγγελίου.

 

«᾿Εκκλησιολόγος», φύλλο 834, Πάτραι 30/9/2023