21η Κυριακὴ ᾿Επιστολῶν, «Σταυρὸς καὶ ἀγάπη»
Σταυρὸς καὶ ἀγάπη
21η Κυριακὴ ᾿Επιστολῶν, ᾿Αποστολικὸ ἀνάγνωσμα Γαλ 2:16-20
«Χριστῷ συνεσταύρωμαι... ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀγαπήσαντός με καὶ παραδόντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐμοῦ»
Ἕνα ἀπὸ τὰ μεγάλα μυστήρια τῆς Καινῆς Διαθήκης, ἀλλὰ καὶ τῆς βιώσεως τῆς πνευματικῆς ζωῆς, εἶναι τὸ μυστήριο τοῦ Σταυροῦ. Ὁ Σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ πρέπει νὰ προσεγγίζεται ἀποφατικά, δηλαδὴ ὄχι μὲ τὴν πεπτωκυῖα λογική. Ἀλλὰ ὁ Σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ εἶναι τὸ μυστήριο τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ «τοῦ ἀγαπήσαντός με καὶ παραδόντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐμοῦ». Καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ πιστοῦ πρὸς τὸν Χριστὸ καὶ ἡ ἕνωση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Θεὸ εἶναι πραγματικὴ βίωση τοῦ μυστηρίου τοῦ Σταυροῦ· «Χριστῷ συνεσταύρωμαι». Ἐκεῖνος ποὺ ἀγωνίζεται νὰ ζήσει πνευματικὰ μπορεῖ νὰ κατανοήσει τὸ κήρυγμα περὶ τοῦ μυστηρίου τοῦ Σταυροῦ. Ἐδῶ θέλουμε νὰ χαράξουμε μερικὲς γραμμὲς γύρω ἀπὸ αὐτὸ τὸ μυστήριο, ποὺ διαπνέει καὶ ἐκφράζει ὅλη τὴν πνευματικὴ ζωή, χωρὶς νὰ ἐπιδιώκουμε νὰ γίνει ὁπωσδήποτε κατανοητὸ ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, ἀφοῦ γενικὰ ὁ σταυρὸς εἶναι «μωρία» καὶ «σκάνδαλον» γιὰ τοὺς Ἰουδαίους καὶ τοὺς Ἐθνικούς.
Ὁ Σταυρὸς ἔκφραση τοῦ μυστηρίου τῆς ἀγάπης τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ
Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς πρέπει πάλι νὰ ὑπογραμμισθεῖ ὅτι συνδέεται στενὰ ὁ Σταυρὸς καὶ ἡ ἀγάπη. Συνήθως ἐμεῖς αὐτὰ τὰ δύο τὰ ξεχωρίζουμε. Τὴν ἀγάπη τὴν νιώθουμε σὰν κάποιο συναίσθημα καὶ τὸν Σταυρὸ σὰν ἕνα ἐκτελεστικὸ ὄργανο. Ὅμως τὰ πράγματα εἶναι βαθύτερα. Ἡ ἀγάπη ἐκφράζεται ὡς Σταυρὸς καὶ ὁ Σταυρὸς ἐκφράζεται ὡς ἀγάπη. Ἕνας μεγάλος Ὀρθόδοξος Θεολόγος τοῦ περασμένου αἰῶνος (19ου), ὁ Μητροπολίτης Μόσχας Φιλάρετος, μιλώντας τὴν ἡμέρα τῆς Μ. Παρασκευῆς ὡς ἑξῆς ἑρμήνευσε τὸν Σταυρό· «῾Ο Σταυρός, εἶπε, εἶναι ἡ ἀγάπη τοῦ Πατρὸς ποὺ θυσιάζει τὸν Υἱόν· ἡ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ ποὺ δέχεται νὰ θυσιασθῇ· ἡ ἀγάπη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ποὺ θριαμβεύει διὰ τῆς ἀηττήτου δυνάμεως τῆς θυσίας». Αὐτὸς δὲ ὁ Σταυρός, ἡ αὐτοθυσιαστικὴ ἀγάπη, ἡ αὐτοκένωση, εἶναι προαιώνιος, γι’ αὐτὸ στὴν Ἀποκάλυψη ὁ Χριστὸς χαρακτηρίζεται ὡς «ἀρνίον ἑστηκὼς ὡς ἐσφαγμένον» (Αποκ. 5:6). Ἔτσι ὁ Σταυρὸς ποὺ στήθηκε στὸν Γολγοθᾶ δὲν εἶναι ἕνα «τυχαῖο ἱστορικὸ ἐπεισόδιο» καὶ «ἡ τυπικὴ ἐκτέλεση μιᾶς ποινῆς» ἢ «συμβολοποίηση ὡρισμένων ἠθικῶν ἀξιῶν», ἀλλὰ «ἡ ἐν χρόνῳ φανέρωσις τῆς θυσίας» τῆς Τριαδικῆς Ἀγάπης, τοῦ τρόπου ζωῆς τῆς παναγίας Τριάδος. Στὴν ἴδια ὁμιλία ὁ ἴδιος ὁ Φιλάρετος λέγει· «Ὁ Σταυρὸς ποὺ ἐστησεν ἐπὶ τοῦ Γολγοθᾶ τὸ μῖσος τῶν Ἑβραίων, ἡ ἀπανθρωπία τῶν ἐθνικῶν, ἡ τύφλωσις καὶ ἡ ἄλογος βία τῆς ἁμαρτίας, δὲν εἶναι παρὰ μία γήϊνη σκιὰ τοῦ ἐπουρανίου Σταυροῦ, ποὺ ἔχει ὑψώσει μέσα στοὺς κόλπους τῆς ἁγίας Τριάδος ἡ ἀγάπη». Συγκεκριμένα· ὁ Πατὴρ συμμετέχει προαιωνίως στὸν Σταυρό, γιατὶ γεννᾷ ἀπὸ ἀγάπη προαιωνίως τὸν Υἱὸ καὶ ἐκπορεύει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Καὶ ἀκόμη γιατὶ θυσιάζει τὸν Υἱὸ ἀπὸ ἀγάπη γιὰ τὴν σωτηρία τοῦ κόσμου. «Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον» (Ιωαν. 3:15). Αὐτὸς εἶναι ὁ Σταυρὸς-ἀγάπη τοῦ Πατρός. Ὁ Υἱὸς δέχεται νὰ ἐνανθρωπίσει καὶ νὰ σώσει τὸν κόσμο ὑπακούοντας στὸ θέλημα τοῦ Πατρός του. «Ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών», λέγει ὁ ἀπόστολος (Φιλιπ. 2:7). Ἐπίσης ὑπέστη ὑβρισμοὺς καὶ ὀνειδισμούς, ἡ δὲ πλήρης κένωσή του-ἀγάπη ἔφθασε ὅταν εἶπε· «Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλιπες» καὶ τὸ «Τετέλεσται». Τὸ ἅγιο Πνεῦμα ἀπὸ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς μαρτυρεῖ ὅτι ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀληθινή. Τὰ πρόσωπα τῆς ἁγίας Τριάδος ἀγαπῶνται μεταξύ τους, ἀγαπῶνται αὐτοθυσιαστικά, καὶ αὐτὸ εἶναι πραγματικὴ ἀγάπη.
Ὁ Σταυρὸς ὡς «ὑπόδειξις τῆς τελείας ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου»
Ἀλλὰ ὁ Σταυρός, κατὰ τὸν Φιλάρετο Μόσχας καὶ ὅλους τοὺς ἁγίους πατέρες, εἶναι συγχρόνως ἡ «ἀποκάλυψις τῆς ἀληθοῦς φύσεως, ἡ ὑπόδειξις τῆς τελείας ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου ὡς ἐκκλησιαστικοῦ ὄντος, ὡς εἰκόνος τῆς Ἁγίας Τριάδος». Δηλαδὴ ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ ζεῖ μὲ αὐτὴν τὴν αὐτοθυσιαστικὴ ἀγάπη, γιὰ νὰ φανερώνει ὅτι εἶναι κατ᾿ εἰκόνα καὶ καθ᾿ ὁμοίωση τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ὁ τρόπος ζωῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος πρέπει νὰ γίνει καὶ δικός του τρόπος ζωῆς. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι, ὅταν βαπτισθήκαμε στὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἐνωθήκαμε μὲ τὴν τριαδικὴ ἀγάπη, δηλαδὴ μὲ τὸ Σταυρό. Καὶ ὅταν δεχθήκαμε τὸν Χριστό, ἐνταχθέντες στὸ σῶμα του, δεχθήκαμε καὶ τὸν Σταυρό του. Καὶ ὅπως ὁ Χριστὸς ἔκανε τελεία ὑπακοὴ στὸν Θεὸ Πατέρα του «μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ», ἔτσι καὶ ἐμεῖς πρέπει νὰ δεχώμαστε τὸν Σταυρό, ποὺ μᾶς ὑποδεικνύουν οἱ ἐντολὲς τοῦ Χριστοῦ.
Μὲ ἀλλὰ λόγια δὲν μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νὰ δείξει τὴν ἀγάπη του πρὸς τὸν Χριστό, χωρὶς νὰ τηρήσει τὶς ἐντολές, καὶ δὲν μπορεῖ νὰ τηρήσει τὶς ἐντολές, χωρὶς νὰ σηκώσει τὸν σταυρό του. Αὐτὴ εἶναι ἡ φύση τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Ὁ ἀπόστολος Παῦλος ὁμολογεῖ «ἕνεκά σου θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν· ἐλογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγῆς». Ἐπίσης λέγει· «τίς ἐγκαλέσει κατὰ ἐκλεκτῶν Θεοῦ; Θεὸς ὁ δικαιῶν» (Ρωμ. 8:35 καὶ 33).
Αὐτὰ τὰ γνωρίσματα τὰ ἔχουν καὶ τὰ εἶχαν ὅλοι οἱ ἅγιοι τοῦ Θεοῦ. Ἀγαποῦσαν διαρκῶς, ἦταν δηλαδὴ σταυρωμένοι, πρόβατα σφαγῆς, ἐθελούσια θύματα. Σιωποῦσαν στὴν ἀδικία. Δὲν ἤθελαν νὰ δικαιολογοῦνται καὶ νὰ ἀπολογοῦνται, ἀλλὰ μόνον μαρτυροῦσαν περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ δικαίωσή τους ἦταν ὁ Θεός. Καὶ ὅταν ὁμιλοῦσαν, ὁμιλοῦσαν ἀπὸ τὸν Σταυρὸ τῆς ἀγάπης. Γι’ αὐτὸ καὶ οἱ Χριστιανοὶ δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἑνωμένοι μὲ τὸν Χριστὸ καὶ νὰ ἀγανακτοῦν, νὰ μεμψιμοιροῦν. Δὲν κατεβαίνουν ἀπὸ τὸν σταυρό. Ἕνας ἀπὸ τοὺς τελευταίους πειρασμοὺς ποὺ ἀντιμετώπισεν ὁ Χριστὸς ἦταν νὰ κατεβεῖ ἀπὸ τὸν Σταυρό· «Κατάβηθι ἀπὸ τοῦ σταυροῦ». ῾Ο Χριστὸς δὲν δέχτηκε, γιατὶ αὐτὸ θὰ ἦταν ἀποτυχία. Στὴν δική μας ἀνθρώπινη καὶ ἀρρωστημένη λογικὴ θὰ φαινόταν σὰν ἐπιτυχία νὰ κατέβαινε ἀπὸ τὸν Σταυρὸ καὶ νὰ κονιορτοποιοῦσε τοὺς ἐχθρούς Του. Ἀλλὰ στὴ βούληση τοῦ Θεοῦ ἐπιτυχία ἀκριβῶς εἶναι τὸ νὰ στέκεται ἐπάνω στὸν Σταυρό, διότι διὰ τοῦ Σταυροῦ ἔρχεται ἡ ἀνάσταση καὶ ἡ ζωή.
Αὐτὸν τὸν ἴδιο πειρασμὸ δέχεται σήμερα ἡ Ἐκκλησία καὶ οἱ Χριστιανοί· νὰ κατεβοῦν ἀπὸ τὸν σταυρὸ καὶ νὰ ἀναμιγνύονται σὲ πολιτικὲς διαμάχες, νὰ ἀσχολοῦνται μὲ τὴν ἀνθρώπινη διαλεκτική, νὰ ἀπαντοῦν σὲ κάθε κατηγορία ποὺ ἐκτοξεύεται ἐνάντιόν τους, νὰ ὑποβάλλουν μηνύσεις, ὄχι φυσικὰ γιὰ τὴν δόξα τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ γιατὶ δὲν μποροῦν νὰ σταυρωθοῦν, δὲν μποροῦν νὰ βιώσουν τὸ ὀρθόδοξο ἦθος τῆς αὐτοθυσιαστικῆς ἀγάπης, τῆς κενώσεως τοῦ Σταυροῦ.
Ἂς παρακαλέσουμε τὸν Θεὸ νὰ μᾶς φωτίζει, γιὰ νὰ καταλάβουμε κάπως αὐτὸ τὸ «ἄφατο μυστήριο τοῦ σταυροῦ-ἀγάπης». Νὰ ζοῦμε τὴν ἀγάπη (στὸ Θεὸ καὶ στοὺς ἀνθρώπους) ὡς σταυρὸ καὶ τὸν σταυρὸ ὡς ἀγάπη. Νὰ ζοῦμε σταυρωμένοι, νὰ εἴμαστε πρόβατα σφαγῆς. Ἡ σιωπή, ὁ λόγος, ἡ ἀπολογία, τὸ κήρυγμα, οἱ κινήσεις μας νὰ εἶναι ἐμπειρία καὶ ἀτμόσφαιρα ποὺ ἐπικρατεῖ ἐπάνω στὸν σταυρό. Εἴθε νὰ μᾶς ἀξιώσει ὁ Θεὸς νὰ γίνουμε γνῶστες καὶ θεολόγοι τοῦ μυστηρίου τοῦ Σταυροῦ.
᾿Αρχιμ. Ι. Σ. Β.
«Φωνὴ Κυρίου», ἔτος 33, φύλλο 43 (1693), Κυριακὴ 27 ᾿Οκτωβρίου 1985
Σημείωσι. ῾Υπὸ τὰ ἀρχικὰ Ι.Σ.Β. πιθανὸν ἐννοεῖται ὁ τότε ἀρχιμανδρίτης ῾Ιερόθεος Σ. Βλάχος, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὸ 1995 εἶναι μητροπολίτης Ναυπάκτου. (Ὁμιλιάριον Συμβολῆς)