15η Κυριακὴ Ματθαίου, «Οἱ δύο ἐντολές»
Οἱ δύο ἐντολές
15η Κυριακὴ Ματθαίου, Εὐαγγέλιον Ματθ. 22:35-46
«᾿Εν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς ὅλος ὁ νόμος (κρέμαται)».
Προοίμιον. Πολλὲς διδαχὲς περιέχει τόσο ἡ Παλαιὰ ὅσο καὶ ἡ Καινὴ Διαθήκη. Ἦταν εὔλογη ἑπομένως ἡ ἐρώτηση τοῦ «νομικοῦ» πρὸς τὸν Χριστὸ ποὺ τοῦ ζήτησε νὰ καθορίσει «ποιά (εἶναι) ἡ μεγάλη ἐντολὴ ἐν τῷ νόμῳ».
α. ῾Η κάθετη διάσταση τῆς ἀγάπης. ῾Ο Χριστὸς ἀπαντώντας ἀναφέρθηκε κατ’ ἀρχὴν στὴν πρώτη καὶ βασικὴ ἐντολὴ τῆς ἀγάπης τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὸν Θεό, ἡ ὁποία διδάσκεται κυρίως στὴν Π. Διαθήκη (Δευτ. 6:5). ῞Οπως φαίνεται ἀπὸ τὴ διατύπωση τῆς ἐντολῆς, ὁ Θεὸς καθορίζει ὡς σκοπὸ καὶ στόχο τοῦ ἀνθρώπου τὴν ὁλοκληρωτικὴ στροφὴ τῆς ὕπαρξής του πρὸς Αὐτόν. Μὲ ἄλλα λόγια, στὴν προκειμένη περίπτωση ὁ Θεὸς φανερώνει καὶ ἀποκαλύπτει πὼς σκοπὸς τοῦ κάθε ἀνθρώπου εἶναι νὰ σχετισθεῖ μὲ τὸν Θεὸ μὲ σχέση υἱϊκῆς ἀγάπης καὶ ἀφοσίωσης. ῾Η ἀγάπη δὲν εἶναι ἀντικείμενο «ἐντολῆς», ἀλλὰ φυσικὴ στροφὴ τῆς ὕπαρξης τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὸν Θεὸ Πατέρα.
β. ῾Η ὁριζόντια διάσταση τῆς ἀγάπης. ῾Ο Χριστὸς στὴν πρώτη αὐτὴ ἐντολὴ τῆς Π. Διαθήκης προσθέτει καὶ μία δεύτερη· «᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν» (Λευϊτ. 19:18). Πρόκειται γιὰ τὴν ὁριζόντια διάσταση τῆς ἀγάπης. ῾Η προσθήκη αὐτὴ τῆς πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπης ἀποτελεῖ τὸν ἰδιάζοντα χαρακτήρα τῆς χριστιανικῆς πνευματικότητος. ῞Ολα τὰ θρησκεύματα ὁμιλοῦν γιὰ τὴν κάθετη σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Θεό. Καμία ὅμως δὲν ἀναφέρεται στὴν ὁριζόντια σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν συνάνθρωπό του. Γι᾿ αὐτὸ καὶ τὰ θρησκεύματα αὐτὰ εἶναι ἀπαθῆ καὶ στατικά. ῾Η χριστιανικὴ πνευματικότητα εἶναι κινητικὴ καὶ ἰσορροπημένη, διότι βασίζεται στὶς δύο διαστάσεις ταυτόχρονα· στὴν ἀγάπη πρὸς τὸν Θεὸ καὶ τὴν ἀγάπη πρὸς τὸν ἄνθρωπο. ῾Ο ἴδιος ὁ Χριστὸς ἐνσάρκωσε τὸ πρότυπο αὐτὸ τῆς ἀγάπης, συνδυάζοντας ἁρμονικὰ στὸ θεϊκὸ πρόσωπό του τὰ δύο αὐτὰ στοιχεῖα, τὸ θεῖο καὶ τὸ ἄνθρώπινο, τὴ θεία καὶ τὴν ἀνθρώπινη φύση, ἑνωμένες σὲ ἕνα πρόσωπο.
᾿Επίλογος. ῞Ολοι οἱ ἄνθρωποι, ἀκόμη καὶ οἱ λεγόμενοι πρωτόγονοι, ἔχουν κάποια αἴσθηση τοῦ Θεοῦ καὶ ἀναφέρονται σ᾿ αὐτὸν μὲ διάφορους τρόπους. ῾Ο Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὅμως ἔγινε ἄνθρωπος, γιὰ νὰ ἀποκαλύψει τὴν ἀναγκαιότητα τῆς ὁριζόντιας διάστασης τῆς ἀγάπης. Αὐτὸ τὸ πρότυπο καλούμαστε νὰ ἐφαρμόζουμε κι ἐμεῖς ὡς χριστιανοί. Καὶ εἴμαστε οἱ μόνοι ἀπὸ ὅλους τοὺς θρησκευόμενους ἀνθρώπους ποὺ γνωρίζουμε ὅτι ἡ ὁριζόντια ἀγάπη πρὸς τὸν συνάνθρωπό μας εἶναι τὸ στήριγμα καὶ ἡ ἐπαλήθευση τῆς κατακόρυφης ἀγάπης πρὸς τὸν Θεό.
(*1999)
Μητροπολίτης ᾿Αχελῴου Εὐθύμιος (†2019)
Πρβλ. Εὐθυμίου Κ. Στύλιου, μητροπολίτου ᾿Αχελῴου, «Λόγος ζωῆς» (ὀρθόδοξο κηρυγματικὸ θεματολόγιο), ᾿Αθήνα 2001.