12η Κυριακὴ ᾿Επιστολῶν, «῾Η θεία χάρη»
᾿Απουσία καὶ παρουσία τῆς θείας χάρης
12η Κυριακὴ ᾿Επιστολῶν, ᾿Αποστολικὸ ἀνάγνωσμα Α΄ Κορ. 15:1-11
«Οὐκ ἐγώ, ἀλλ᾿ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σὺν ἐμοί».
Προοίμιον. ῾Ο ἀπόστολος Παῦλος ἦταν πρώην διώκτης τῆς ᾿Εκκλησίας, καὶ ἔγινε ὄχι μόνον ἀπόστολος τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ καὶ «περισσότερον πάντων (τῶν ἀποστόλων) ἐκοπίασε» γιὰ τὸν Χριστὸ καὶ τὸ Εὐαγγέλιό του. Ποῦ ὀφείλεται αὐτὴ ἡ μεταβολή; ᾿Ασφαλῶς στὴ χάρη τοῦ Θεοῦ. ῞Οπως ὁ ἴδιος ὁμολογεῖ σήμερα, «οὐκ ἐγὼ δέ, ἀλλ᾿ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σὺν ἐμοί»!
α. ῾Η ἀπουσία τῆς θείας χάρης. Τοὺς μεταπτωτικοὺς ἀνθρώπους χαρακτηρίζει ἡ ἀπουσία τῆς θείας χάρης. ῾Ο ἄνθρωπος γεννᾶται γυμνός, καὶ ἡ σωματικὴ αὐτὴ γυμνότητα συμβολίζει καὶ τὴν πνευματικὴ γυμνότητα τοῦ ἀνθρώπου. ῾Ο ἄνθρωπος εἶναι γυμνός, διότι ἔχασε τὴ θεοΰφαντη στολὴ τῆς θείας χάρης, μὲ τὴν ὁποία ὁ δημιουργὸς τὸν εἶχε ἐξ ἀρχῆς περιβάλλει. Χωρὶς ὅμως τὴ θεία χάρη ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος ἀδυνατεῖ νὰ πράξει τὸ καλό, καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο ἔχει τάση καὶ κλίση (ροπή) πρὸς τὸ κακό. ῾Ο Παῦλος, πρὶν τὸν ἐπισκεφθεῖ ἡ θεία χάρη, ἦταν διώκτης τῆς ᾿Εκκλησίας καὶ τῶν χριστιανῶν. Στὸν λιθοβολισμὸ τοῦ Στεφάνου πρωτοστάτησε.
῞Οσοι εἶναι γυμνοὶ ἀπὸ τὴ θεία χάρη, εἶναι ἐπιρρεπεῖς γιὰ κάθε κακὸ ἔργο. Οὔτε ὁ πλοῦτος οὔτε ἡ ὀμορφιὰ οὔτε ἠ εὐγενὴς καταγωγὴ οὔτε ἡ κοινωνικὴ θέση μποροῦν νὰ ἀποτρέψουν τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὴ διάπραξη τοῦ κακοῦ. ᾿Αντίθετα τὰ προσόντα ποὺ ἔχει ὁ ἄνθρωπος, χωρὶς τὴ θεία χάρη, τὰ χρησιμοποιεῖ γιὰ τὴν καλύτερη καὶ μεθοδικότερη διάπραξη τοῦ κακοῦ καὶ τῆς ἁμαρτίας. ῾Ο πρώην Σαῦλος ἦταν μορφωμένος, τὴ μόρφωσή του ὅμως τὴν χρησιμοποίησε ὡς ὅπλο γιὰ τὴ δίωξη καὶ ἐξόντωση τῶν χριστιανῶν.
β. ῾Η παρουσία τῆς θείας χάρης. Ἦλθε ὅμως ἡ εὐλογημένη στιγμή, κατὰ τὴν ὁποία ἡ θεία χάρη ἐπισκέφθηκε τὸν διώκτη Σαῦλο. Τὸ σχετικὸ περιστατικὸ τὸ διηγεῖται ὁ ἴδιος (Πραξ. κε΄ 13-18). Καὶ εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι ἡ θεία χάρη τὸν ἐπισκέφθηκε τὴ στιγμὴ ποὺ εἶχε ξεκινήσει νὰ ἐξοντώσει τοὺς χριστιανούς. ῾Ο Σαῦλος δέχθηκε τὴν ἐπίσκεψη τῆς θείας χάρης. Βαπτίσθηκε καὶ ἔγινε χριστιανὸς καὶ μάλιστα μεγάλος ἀπόστολος τοῦ Χριστοῦ, ἀπόστολος τῶν ᾿Εθνῶν.
῾Η παρουσία τῆς θείας χάρης εἶναι πληρωτικὴ καὶ ἐνισχυτική. ᾿Απὸ τὸ ἕνα μέρος δηλαδὴ συμπληρώνει τὶς ἀτέλειες καὶ τὶς ἐλλείψεις τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο ἐνισχύει τὴν ἀδυναμία τοῦ ἀνθρώπου. ῞Οταν γίνεται ἡ χειροτονία τῶν κληρικῶν, ὁ ἀρχιερεὺς ἐπικαλεῖται τὴ θεία χάρη λέγοντας· «῾Η θεία χάρις, ἡ πάντοτε τὰ ἀσθενῆ θεραπεύουσα καὶ τὰ ἐλλείποντα ἀναπληροῦσα, προχειρίζεται... κλπ.». ῾Η παρουσία ἐπίσης τῆς θείας Χάρης εἶναι τρεπτική, ἀλλάζει δηλαδὴ καὶ μεταβάλλει τὴν κατάσταση στὴν ὁποία βρίσκεται ὁ ἄνθρωπος ἢ τὰ ὑλικὰ στοιχεῖα. Μὲ τὴ χειροτονία ὁ ἁπλὸς χριστιανὸς γίνεται ἱερεύς, καὶ κατὰ τὴ θ. Λειτουργία τὸ ψωμὶ καὶ τὸ κρασὶ μεταβάλλονται καὶ γίνονται Σῶμα καὶ Αἷμα Χριστοῦ.
᾿Επίλογος. ῾Ο ἄνθρωπος καὶ ὁλόκληρη ἡ κτιστὴ δημιουργία ἔχουν ἀνάγκη ὄχι ἁπλῆς διόρθωσης ἢ βελτίωσης, ἀλλὰ ἀλλαγῆς. ῾Ο ἄνθρωπος προσπαθεῖ νὰ μορφωθεῖ, νὰ βελτιωθεῖ, νὰ πλουτίσει, νὰ προοδεύσει. ᾿Εκεῖνο ὅμως ποὺ οὐσιαστικὰ χρειάζεται εἶναι νὰ ἀλλάξει, νὰ γίνει διαφορετικός, νὰ γίνει ἔνθεος. Τὴν ὑπαρξιακὴ ὅμως αὐτὴ μεταβολὴ μόνον ἡ παρουσία τῆς θείας χάρης μπορεῖ νὰ ἐπιτελέσει.
(*1999)
Θεία χάρη καὶ ἀνθρώπινος κόπος
«Χάριτι Θεοῦ εἰμὶ ὃ εἰμί».
Προοίμιον. ῾Υπάρχει ἕνας κίνδυνος. ῾Ο κίνδυνος νὰ θεωροῦμε τὴ χριστιανικὴ ζωὴ ὡς ἀποτέλεσμα τῶν δικῶν μας προσπαθειῶν καὶ κόπων. ῾Ο χριστιανικὸς βίος ὅμως εἶναι κάτι περισσότερο, βαθύτερο καὶ οὐσιαστικώτερο. Εἶναι ζωὴ «ἐν Χριστῷ», καρπὸς τῆς θείας χάρης.
α. ῾Η προτεραιότητα τῆς θείας χάρης. ῾Η πνοὴ καὶ ἡ δύναμη τῆς χριστιανικῆς ζωῆς δὲν βρίσκεται στὸν ἑαυτό μας. Προσφέρεται ἄνωθεν. Μᾶς δίνεται ὡς δῶρο ἀπὸ τὸν Θεό. Πηγή της εἶναι ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἀνέβλυσε ἀπὸ τὴ θυσία τοῦ Γολγοθᾶ καὶ ἀπὸ τὴν ᾿Ανάσταση τοῦ Χριστοῦ. Χωρὶς αὐτὴ τὴ «δωρεὰ» τίποτε ἀπολύτως δὲν θὰ μπορούσαμε νὰ πετύχουμε. Καὶ οὔτε μποροῦμε.
῞Ολοι οἱ ἅγιοι τὸ ἴδιο ἐπαναλάμβαναν· «Χάριτι εἰμὶ ὃ εἰμί». ῞Οποιος νιώθει βαθιὰ αὐτὴν τὴ μεγάλη ἀλήθεια, εἶναι πάντα σεμνός, ταπεινός, ἐπιεικὴς στὶς ἀδυναμίες τῶν ἄλλων. Ζεῖ ἀδιάκοπα μὲ τὸ αἴσθημα τῆς εὐγνωμοσύνης στὸν Θεὸ καὶ εἶναι γεμάτος ἐλπίδα γιὰ τὸ μέλλον, διότι γνωρίζει ὅτι τὸν συνοδεύει ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ.
β. ῾Η ἀνθρώπινη συμβολή. ῾Η πίστη στὴν προτεραιότητα τῆς θείας χάρης δὲν ὁδηγεῖ σὲ μία παθητικὴ ἀντίληψη γιὰ τὴ ζωή. ῾Υπάρχει πάντα ὁ κίνδυνος ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ νὰ ἀποβεῖ ἄκαρπη. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι χρειάζεται ἡ προσωπικὴ προσπάθεια. ῾Ο προσωπικὸς ἀγώνας καὶ ἡ ἄσκηση παραμένουν πάντοτε τὰ βασικὰ στοιχεῖα τῆς χριστιανικῆς ζωῆς. ῾Η χάρη τοῦ θεοῦ δὲν καταργεῖ τὴν ἀνθρώπινη προσπάθεια. Χωρὶς αὐτὴν τὴ δυναικὴ καὶ ἀγωνιστικὴ διάθεση δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ προχωρήσει στὴν ἐν Χριστῷ ζωή. Αὐτὸς ὅμως ὁ κόπος πρέπει νὰ συνυφαίνεται μὲ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ. Οὔτε λοιπὸν ὁ ἄνθρωπος μόνος του, ἀλλ᾿ οὔτε καὶ ἡ θεία χάρη μόνη της. Χρειάζεται πάντοτε ἡ συνεργασία καὶ ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο αὐτῶν παραγόντων τῆς σωτηρίας.
᾿Επίλογος. Τὸ μυστικὸ τῆς χριστιανικῆς ζωῆς εἶναι μία ἀδιάκοπη εἰσπνοὴ τῆς θείας χάρης, σὲ συνδυασμὸ μὲ μία συνεχῆ ἐκπνοή, ἀπὸ μία συνεχῆ δηλαδὴ προσπάθεια ἀγάπης, διακονίας καὶ δοξολογίας. ῞Οσο βαθιὲς εἶναι αὐτὲς οἱ εἰσπνοὲς καὶ ἐκπνοές, τόσο πιὸ ρωμαλέα εἶναι ἡ πνευματικὴ ζωὴ τοῦ πιστοῦ.
(1963)
Μητροπολίτης ᾿Αχελῴου Εὐθύμιος (†2019)
Πρβλ. Εὐθυμίου Κ. Στύλιου, μητροπολίτου ᾿Αχελῴου, «Λόγος ζωῆς» (ὀρθόδοξο κηρυγματικὸ θεματολόγιο), ᾿Αθήνα 2001.