11η Κυριακὴ Ματθαίου, «Νὰ συγχωροῦμε»

Νὰ μάθουμε νὰ συγχωροῦμε

Κυριακὴ 11η Ματθαίου, Εὐαγγέλιον Ματθ. 18:23-35

 

«Τὸ δάνειον ἀφῆκεν αὐτῷ»

Προοίμιον. Οἱ ἔμποροι στὶς συναλλαγές τους δημιουργοῦν χρέη, τὰ ὁποῖα ὀφείλουν νὰ ἐξοφλοῦν διὰ τῆς πληρωμῆς τῶν ἀντιστοίχων ὀφειλῶν τους. Στὸν πνευματικὸ τομέα τὰ χρέη τῶν ἀνθρώπων εἶναι οἱ ἁμαρτίες, τὶς ὁποῖες διαπράττουν. Κάθε ἁμαρτία δημιουργεῖ χρέος ἔναντι τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἀνθρώπων.

α. ῾Ο Θεὸς συγχωρεῖ τὰ χρέη τῶν ἀμαρτιῶν μας. ῾Ο ἄνθρωπος εἶναι τελείως ἀδύνατο νὰ ἐξοφλήσει τὸ χρέος τῶν ἁμαρτιῶν του· καὶ ἐξ αἰτίας τοῦ πλήθους (βλ. «μύρια τάλαντα») καὶ ἐξ αἰτίας τῆς σοβαρότητος τῶν ἁμαρτημάτων. Αὐτὸ ποὺ μπορεῖ νὰ κάνει ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἡ αἴτηση χάριτος καὶ συγγνώμης. Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς γίνεται· ὁ Θεὸς συγχωρεῖ τὶς ἁμαρτίες τῶν ἀνθρώπων, ὅταν αὐτοὶ ζητοῦν τὴ θεϊκὴ χάρη του. ῾Η σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Θεὸ καὶ τοῦ Θεοῦ μὲ τὸν ἄνθρωπο βασίζεται καὶ θεμελιώνεται ἀκριβῶς στὴν ἀγάπη καὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἐκφράζονται ὡς φιλανθρωπία καὶ συγχωρητικότητα ἔναντι τοῦ ἀνθρώπου.

β. ῾Η ἀνθρώπινη συγχωρητικότητα. Οἱ ἄνθρωποι στὶς μεταξύ τους σχέσεις δημιουργοῦν χρέη ὄχι μόνο χρηματοοικονομικά, ἀλλὰ καὶ πνευματικά. Τὰ οἰκονομικὰ χρέη ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς συνιστᾶ νὰ τὰ ἐξοφλοῦμε καὶ νὰ μὴν κάνουμε κατάχρηση τῆς καλωσύνης τῶν δανειστῶν μας (Ματθ. 5:25-26. Ρωμ. 13:6-8). Γιὰ τὰ πνευματικά ὅμως χρέη πρέπει νὰ εἴμαστε συγκαταβατικοὶ καὶ συγχωρητικοί. Βασικὸ κριτήριο γιὰ τὴν ἄνθρώπινη συγχωρητικότητα εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι βρισκόμαστε «ἐν τῷ αὐτῷ κρίματι» (Λκ. 23:40), εἴμαστε δηλαδὴ ὅλοι ἁμαρτωλοί. Τὸ σωστὸ ἑπομένως εἶναι νὰ συμπεριφερόμαστε μεταξύ μας ὡς «σύνδουλοι», ὡς «συνένοχοι» δηλαδή. Πάνω στὴν ἀλήθεια αὐτὴ καὶ μόνο μπορεῖ νὰ βασισθεῖ καὶ νὰ λειτουργήσει ἡ συγχωρητικότητα μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων.

᾿Επίλογος. ῾Η ὁριστικὴ κρίση τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸν καθένα μας θὰ ἐξαρτηθεῖ ὄχι τόσο ἀπὸ τὶς προσωπικές μας ἁμαρτίες, ποὺ διαπράξαμε ἀπέναντί του, ὅσο ἀπὸ τὸ ἐὰν δείξαμε ἢ στερήσαμε τὴν ἀγάπη μας πρὸς τοὺς ἄλλους. Καὶ τὸ νὰ μὴ συγχωροῦμε τοὺς ἄλλους ἀποτελεῖ βασικὴ ἔλλειψη ἀγάπης.

 

 

«῾Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν»

 

Προοίμιον. ῾Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν εἶναι ἕνα μυστήριο ποὺ ξεκινάει ἀπὸ τὸ πρῶτο κεφάλαιο τῆς Γενέσεως, ἀπὸ τὴ δημιουργία τοῦ κόσμου, ἁπλώνεται σὲ ὁλόκληρη τὴν Π. Διαθήκη μὲ ὁράματα καὶ συμβολισμούς, κηρύσσεται στὴν Κ. Διαθήκη ὅτι εἶναι «ἐγγύς», καὶ πραγματώνεται στὴν ᾿Αποκάλυψη, μέσα στὸ ἐκτυφλωτικὸ φῶς τῆς οὐράνιας πόλης ᾿Ιερουσαλήμ, ἡ ὁποία, στολισμένη ὡς νύμφη, κατεβαίνει πρὸς συνάντηση μὲ τὸν Νυμφίο καὶ μὲ ὅσους ἀγάπησαν τὸν Θεό. ῾Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν εἶναι ἕνα πολύεδρο διαμάντι, τοῦ ὁποίου ὁ Χριστὸς μᾶς καλεῖ κάθε φορὰ νὰ θαυμάσουμε μία πλευρὰ του καὶ νὰ συλλάβουμε μερικὲς μόνο ἀκτίνες του.

α. ῾Ο βασιλεὺς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Οἱ ᾿Ιουδαῖοι πρῶτοι ἀμφισβήτησαν τὴ βασιλικὴ ἰδιότητα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸν ἐσταύρωσαν, διότι «εἶπε βασιλεὺς εἰμὶ ἐγώ» (Ιω. 19:21). ῾Ο ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, ὁ διάβολος, διεκδικεῖ ἐπίσης τὴ βασιλικὴ καὶ κυριαρχικὴ ἐξουσία στὸν παρόντα κόσμο καὶ ἔρχεται σὲ σύγκρουση μὲ τὸν βασιλέα Χριστόν. Κι αὐτὴ  ἡ  σύγκρουση  ἀποτελεῖ  τὸ περιεχόμενο καὶ τὸ νόημα τῆς ἱστορίας. ῾Οποιεσδήποτε ὅμως φάσεις κι ἂν παρουσιάσει ἡ σύγκρουση αὐτή, γνωρίζομε ἀπὸ τώρα ὅτι ὁ Χριστὸς θὰ εἶναι ὁ τελικὸς καὶ ὁριστικὸς νικητὴς στὸν ἱστορικὸ χρόνο. Αὐτὸς θὰ εἶναι καὶ ὁ βασιλεὺς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν στὸν μεταϊστορικὸ χρόνο, στὴν αἰωνιότητα.

β. Οἱ ὑπήκοοι τῆς βασιλείας. ῾Υπήκοοι τῆς οὐράνιας βασιλείας θὰ εἶναι οἱ ἄνθρωποι. Στὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν οἱ ἄνθρωποι θὰ κυβερνηθοῦν ἀπὸ τὸν βασιλέα Χριστὸν καὶ θὰ συγκατοικήσουν  μὲ  τὸν Τριαδικὸ Θεό. Στὴν ᾿Αποκάλυψη ὁ εὐαγγελιστὴς ᾿Ιωάννης περιγράφει τὴν οὐράνιο αὐτὴ βασιλεία σὰν «σκηνή» (χῶρο κατοικίας δηλαδή), στὴν ὁποία οἱ ἄνθρωποι θὰ κατοικοῦν μαζὶ μὲ τὸν Θεὸ καὶ ὁ Θεὸς θὰ εἶναι συγκάτοικος τῶν ἀνθρώπων (21:3). ῾Ο ἴδιος ὁ Χριστὸς μάλιστα ἀποκάλυψε ὅτι τὴν οὐράνιο αὐτὴ βασιλεία ὁ Θεὸς τὴν ἔχει ἤδη ἕτοιμη «ἀπὸ καταβολῆς κόσμου» (Ματθ. 25:34) καὶ ὅτι οἱ ὑπήκοοί της δὲν θὰ εἶναι ἄλλοι παρὰ «οἱ εὐλογημένοι παρὰ τοῦ πατρός του» ἄνθρωποι ἀπὸ ὅλες τὶς ἐποχὲς καὶ ἀπὸ ὅλες τὶς φυλὲς καὶ γλῶσσες τῆς γῆς (Αποκ. 5:9-10).

γ. ῾Η εἴσοδος στὴ βασιλεία. ῾Ο Χριστὸς στὴ σημερινὴ παραβολὴ εἶπε ὅτι ἡ εἴσοδος στὴν οὐράνια βασιλεία θὰ γίνει κατόπιν «λογοδοσίας»· θὰ ζητηθεῖ δηλαδὴ ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ἀπολογισμὸς τῆς διαχειρίσεως τῶν χαρισμάτων ποὺ τοὺς ἔδωσε ὁ Θεός. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἡ εἴσοδος στὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δὲν θὰ εἶναι ἐλεύθερη, ἀλλὰ θὰ ἀπαιτηθεῖ κάποιο «εἰσιτήριο» καὶ τὸ εἰσιτήριο αὐτὸ δὲν θὰ εἶναι ἄλλο παρὰ μία ζωὴ ὑπεύθυνης δημιουργίας καὶ ἀγάπης ποὺ ἔκαναν οἱ ἄνθρωποι στὸν ἱστορικὸ χρόνο.

᾿Επίλογος. Πολλοὶ ἄνθρωποι ἔχουν ὡς σύνθημα τῆς ζωῆς τους τὸ «φάγωμεν, πίωμεν, αὔριον γάρ ἀποθνήσκομεν» (Α΄ Κορ. 15:32). Γιὰ τοὺς πιστοὺς ὅμως ἡ παροῦσα ζωὴ εἶναι ζωὴ εὐθύνης, μὲ προοπτικὴ τὴν εἴσοδο στὴν αἰώνια βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Οἱ πιστοὶ στὴν παροῦσα ζωὴ ἐκδίδουν τὸ «εἰσιτήριο» γιὰ τὴν εἴσοδό τους στὴν οὐράνια βασιλεία. ῾Ετοιμάζονται γιὰ τὴν αἰώνια βασιλεία, τὴν ὁποία ὁ Θεὸς ἔχει ἑτοιμάσει γι᾿ αὐτοὺς «πρὸ καταβολῆς κόσμου».

 

 

Τὰ δύο κλειδιά

 

«Ἔδει καὶ σὲ ἐλεῆσαι τὸν σύνδουλόν σου, ὡς καὶ ἐγὼ σὲ ἠλέησα».

Προοίμιον. Δύο ἄνθρωποι! Δύο νοοτροπίες! Δύο κόσμοι ἀντίθετοι ὑπάρχουν στὴ σημερινὴ παραβολή. Στὸ πρόσωπο τοῦ πονηροῦ δούλου προβάλλει ὁ κόσμος τῆς μνησικακίας. Στὴ φυσιογνωμία τοῦ βασιλιᾶ βλέπομε τὸ ἀντιφέγγισμα τῆς καλωσύνης, τὴ ζεστασιὰ τῆς ἀγάπης, τὴ γλυκύτητα τῆς συγχωρητικότητος. Γιὰ νὰ ἀποκτήσει κανεὶς αὐτὸν τὸν τρόπο ζωῆς καὶ συμπεριφορᾶς, ἀπαιτοῦνται δύο προϋποθέσεις.

α. ῾Η ἀνωτερότητα. Δὲν εἶναι εὔκολο νὰ συγχωρήσεις τὸν ἄλλο γιὰ ὅ,τι σοῦ ἔκαμε, ὅταν ζεῖς καὶ καὶ κινῆσαι στὸ ἴδιο ἐπίπεδο μὲ αὐτόν. ῞Οταν ἀναπνέεις τὸν ἴδιο μολυσμένο ἀπὸ τὴν ἐμπάθεια ἀέρα, εἶναι ἀδύνατον νὰ παραβλέψεις τὰ σφάλματα τοῦ ἄλλου. Διαρκῶς θὰ στριφογυρίζει μέσα σου ἡ μορφὴ καὶ τὸ φταίξιμο τοῦ φταίχτη.

῾Η ἀνεξικακία ἀπαιτεῖ ἀνεβασμένη πνευματικὴ στάθμη. Χρειάζεται μὲ ἄλλα λόγια νὰ ξεπεράσει κανεὶς τὶς συνηθισμένες μικρότητες, τὶς ἀνθρώπινες ἀδυναμίες. Πρέπει νὰ μάθει νὰ ἀντιμετωπίζει τὰ πρόσωπα καὶ τὶς καταστάσεις ἀπὸ μία ψηλότερη σκοπιά. Τότε θὰ μπορέσει νὰ δεῖ τὶς πραγματικὲς διαστάσεις τἠς ἀδικίας ποὺ τοῦ ἔγινε. Θὰ διαπιστώσει ὅτι καὶ γιὰ τὴ μεγαλύτερη ζημιὰ δὲν ἀξίζει τὸν κόπο νὰ ἀνταποδώσει κανεὶς τὸ κακό, νὰ κατέβει στὸ ἴδιο ἐπίπεδο μὲ τὸν ἐχθρό του.

β. ῾Η κατανόηση. Γιὰ νὰ συγχωρήσεις τὸν ἄλλον, πρέπει νὰ τὸν κατανοήσεις. ῾Ο βασιλιᾶς τῆς παραβολῆς ἀκούει τὴν ἀπολογία τοῦ ὑπηρέτη. Διαπιστώνει ὅτι ἦταν ἀδύνατη ἡ ἐξόφληση τοῦ τεραστίου χρέους. Κατανοεῖ λοιπὸν τὴ δυσκολία καὶ μὲ μία γενναιόδωρη χειρονομία διαγράφει τὸ μεγάλο ἐκεῖνο χρέος.

Αὐτὸ γίνεται πάντοτε. ῾Η παροχὴ συγγνώμης εἶναι μία πράξη κατανοήσεως. ῞Οταν λοιπὸν βρεθεῖ κανεὶς μπροστὰ σὲ μία παρεκτροπὴ τοῦ συνανθρώπου του –μικρότερη ἢ μεγαλύτερη, δὲν ἔχει σημασία–, ἂς μὴ βιαστεῖ νὰ ρίξει ἐπάνω του τὸν λίθο τοῦ ἀναθέματος. ῍Ας κάνει μία ἀνατομία τῆς ζωῆς καὶ τῆς πράξης του· καὶ θὰ βρεῖ τότε πολλὰ ἐλαφρυντικὰ στοιχεῖα, ἀρκετὰ γιὰ νὰ δικαιολογήσουν τὸν φταίχτη, καὶ οὐσιαστικὰ γι᾿ αὐτόν, γιὰ νὰ τὸν συγχωρήσει.

᾿Επίλογος. Στὴ ζωὴ τῶν ἁγίων διακρίνομε ἕνα θαυμαστὸ συνδυασμό· συνδυάζουν τὴν αὐστηρότητα μὲ τὴν ἐπιείκεια. Ἦσαν ἄτεγκτοι στὸν ἑαυτό τους, αὐστηροὶ κριταὶ τῶν δικῶν τους λαθῶν καὶ ἐπιεικεῖς ἔναντι τῶν ἄλλων. Κατηγοροῦν καὶ μέμφονται τὸν ἑαυτό τους, δείχνουν ὅμως μεγάλη κατανόηση στὰ σφάλματα καὶ τὶς πτώσεις τῶν ἄλλων. Τοὺς δικαιολογοῦν. Τοὺς συγχωροῦν. Προσεύχονται γι᾿ αὐτούς. ῾Ο συνδυασμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι καθόλου τυχαῖος. ᾿Οφείλεται στὸ γεγονὸς ὅτι οἱ ἅγιοι ἦσαν στενὰ ἑνωμένοι μὲ τὴ χάρη τοῦ φιλανθρώπου Χριστοῦ. ᾿Απὸ ἐκεῖνον ἀντλοῦσαν ἐμπνεύσεις καὶ δυνάμεις. ᾿Ανεβαίνοντας πνευματικά, κατανοοῦσαν καὶ συγχωροῦσαν.

(1964)

 

Μητροπολίτης ᾿Αχελῴου Εὐθύμιος (†2019)

Πρβλ. Εὐθυμίου Κ. Στύλιου, μητροπολίτου ᾿Αχελῴου, «Λόγος ζωῆς» (ὀρθόδοξο κηρυγματικὸ θεματολόγιο), ᾿Αθήνα 2001.