10η Κυριακὴ ᾿Επιστολῶν, «Πνευματικὴ πατρότητα καὶ υἱότητα»
Πνευματικὴ πατρότητα καὶ υἱότητα
10η Κυριακὴ ᾿Επιστολῶν, ᾿Αποστολικὸ ἀνάγνωσμα Α΄ Κορ. 4:9-16
«᾿Εγὼ ὑμᾶς διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγέννησα»
Προοίμιον. ῞Ολοι ἔχομε τοὺς γονεῖς μας. Καὶ ὅλα τὰ παιδιὰ ἔχουν τὸν πατέρα τους καὶ τὴ μητέρα τους. Τὰ παιδιὰ συνδέονται μὲ τοὺς γονεῖς τους μὲ τὸ δεσμὸ τῆς πατρότητος καὶ τῆς μητρότητος. Εἶναι αὐτὸς ἕνας δεσμὸς ἀνώτερος ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους. Εἶναι ἡ ἀγάπη προσωποποιημένη στὸ πρόσωπο τοῦ πατέρα καὶ τῆς μητέρας.
α. Οἱ πνευματικοὶ πατέρες. Μέσα στὸ χῶρο τῆς ᾿Εκκλησίας ὑπάρχει ὁ θεσμὸς τῆς «πνευματικῆς πατρότητος». Πρόκειται γιὰ τὸν πνευματικὸ δεσμὸ ποὺ ἑνώνει ἕναν ἱερέα τῆς ᾿Εκκλησίας μὲ μία ἢ περισσότερες ψυχές. ῾Ο δεσμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι φιλικὸς ἢ κοινωνικός, ἀλλὰ πνευματικός. ῾Ο ἱερεὺς καὶ τὰ πνευματικά του τέκνα δὲν συνδέονται μὲ ἐγκόσμιους δεσμούς, ἀλλὰ διὰ τῆς κοινωνίας τοῦ ῾Αγίου Πνεύματος. Καὶ ὁ δεσμὸς αὐτὸς σφυρηλατεῖται ὄχι μὲ ἐγκόσμια μέσα, ἀλλὰ μὲ τὴ Χάρη τοῦ ῾Αγίου Πνεύματος. ῾Η πνευματικὴ πατρότης ἑπομένως δὲν ἀναφέρεται στὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο τοῦ ἱερέα πνευματικοῦ, ἀλλὰ στὸ χάρισμα τῆς εἰδικῆς ἱερωσύνης, δηλαδὴ στὴν εἰδικὴ χάρι τοῦ ῾Αγίου Πνεύματος, μὲ τὸ ὁποῖο κοινωνοῦν καὶ οἱ δύο πλευρές. Χωρὶς τὸ χάρισμα τοῦ ῾Αγίου Πνεύματος πνευματικὴ πατρότης δὲν ὑφίσταται. Μεταξὺ μὴ χαρισματούχων προσώπων μπορεῖ νὰ ὑπάρχει φιλία, σχέση, γνωριμία, ἐπικοινωνία, ὄχι ὅμως καὶ δεσμὸς πνευματικῆς πατρότητος καὶ υἱότητος.
β. Τὰ πνευματικὰ τέκνα. ᾿Απὸ τὸ ἄλλο μέρος, μέσα στὸ χῶρο τῆς ᾿Εκκλησίας βιώνεται τὸ χάρισμα τῆς πνευματικῆς υἱότητος. Πρόκειται γιὰ τὴν πνευματικὴ σχέση ποὺ ἀναπτύσσεται ἀνάμεσα σὲ μία ψυχὴ καὶ στὸν πνευματικὸ ἱερέα. ῾Ο δεσμὸς αὐτὸς τῆς πνευματικῆς υἱότητος συνίσταται κυρίως στὸ μυστήριο τῆς μετανοίας καὶ ἐξομολογήσεως. Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς ὁ ἱερέας πνευματικὸς γίνεται ὁδηγὸς εἰς Χριστὸν τοῦ πιστοῦ καὶ χειραγωγὸς στὴν ἐν Χριστῷ βιωτή. ῾Η πνευματικὴ πατρότητα σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν πνευματικὴ υἱότητα ἀποτελοῦν θεμελιώδεις θεσμοὺς τῆς ὀρθόδοξης πνευματικότητος. Στὴν ὀρθόδοξη πνευματικότητα ὁ δεσμὸς μεταξὺ τοῦ ἱερατείου καὶ τῶν πιστῶν εἶναι χαρισματικός. Οἱ ἱερεῖς συνδέονται μὲ τοὺς πιστοὺς διὰ τοῦ ἱερατικοῦ χαρίσματος καὶ οἱ πιστοὶ ἀπευθύνονται στοὺς ἱερωμένους, ἐπειδὴ εἶναι φορεῖς τοῦ θείου χαρίσματος τῆς εἰδικῆς ἱερωσύνης.
᾿Επίλογος. Οἱ ἄνθρωποι τὶς σχέσεις τους μὲ τὰ διάφορα πρόσωπα τὶς ἐξαρτοῦν ἀπὸ διάφορα κοσμικῆς φύσεως κριτήρια. ᾿Απὸ τὸ ἐάν λ.χ. εἶναι πλούσιοι, μορφωμένοι, ὡραῖοι κλπ. ῾Η πνευματικὴ πατρότητα καὶ υἱότητα δὲν στηρίζονται σὲ ἐξωτερικὰ στοιχεῖα, ἀλλὰ στὴν πραγματικότητα τῶν χαρισμάτων τοῦ ῾Αγίου Πνεύματος. ᾿Ασπαζόμαστε τὸ χέρι τοῦ ἱερέα, ὄχι σὲ ἔνδειξη φιλοφροσύνης, φιλίας ἢ γνωριμίας, ἀλλὰ ἐπειδὴ ὁ ἱερέας κατέχει τὸ χάρισμα τῆς εἰδικῆς ἱερωσύνης ἐκ τοῦ ῞Αγίου Πνεύματος. ῾Ως ἐκ τούτου ἀσπαζόμαστε τὸ χέρι του, γιὰ νὰ πάρουμε τὴν εὐλογία καὶ τὴ χάρη τοῦ ῾Αγίου Πνεύματος.
(*1999)
Μιμηταὶ τοῦ ἀποστόλου Παύλου
«Παρακαλῶ οὖν ὑμᾶς μιμηταί μου γίνεσθε»
Προοίμιον. ῾Ο ἀπόστολος Παῦλος ἀπευθύνεται σὲ ὅλους τοὺς χριστιανοὺς καὶ τοὺς καλεῖ νὰ τὸν μιμηθοῦν. Σὲ τί πράγμα ὅμως νὰ τὸν μιμηθοῦν; μήπως στὴ σοφία, τὴν ἀποστολικότητα, στὸ μαρτύριο; Τὰ ὅσα ἀναφέρει ἡ σημερινὴ ἀπαοστολικὴ περικοπὴ μᾶς λύουν τὴν ἀπορία.
α. Ζωὴ ἀγωνιστική. ῾Η ζωὴ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ ἦταν μιὰ ζωὴ στέρησης καὶ ταλαιπωρίας. Στὰ μάτια τοῦ κόσμου φαίνονταν μικροί, ἀδύνατοι καὶ ἀσήμαντοι. ᾿Εργάζονταν γιὰ νὰ βγάλουν τὸ ψωμί τους. Κι ὅμως ὁ ἀπόστολος μᾶς ζητάει νὰ τὸν μιμηθοῦμε. Βάζοντας μπροστά μας τὸ παράδειγμα τοῦ Παύλου, ἂς κάνουμε μία αὐτοκριτική.
Μήπως ἐμεῖς ζητοῦμε τὴν ἄνετη καὶ τακτοποιημένη ζωὴ καὶ ἀποφεύγομε τὴν ἀγωνιστικότητα, τὴν προσφορὰ καὶ τὴ θυσία; Πρέπει πολὺ νὰ προσέξουμε αὐτὸ τὸ θέμα, διότι στὴν ἐποχή μας ἐπικρατεῖ σὲ πολλοὺς ἡ διάθεση ἀποφυγῆς τοῦ καλοῦ ἀγώνα, τοῦ κόπου καὶ τῆς προσφορᾶς. Πολλοὶ προτιμοῦν ἕναν «εὔκολο Χριστιανισμό», ποὺ δὲν ἐνοχλεῖ καθόλου. ῾Η ἄρνηση ὅμως τοῦ ἀγωνιστικοῦ καὶ ἡρωϊκοῦ φρονήματος εἶναι ἄρνηση τοῦ αὐθεντικοῦ χριστιανισμοῦ, εἶναι ἄρνηση τοῦ Παύλου καὶ τῶν ἀποστόλων.
Β. Ζωὴ ἐσωτερικῆς εἰρήνης. ῞Οταν μᾶς βρίζουν ἢ μᾶς εἰρωνεύονται, λέγει ὁ ἀπόστολος, δὲν ἀνταποδίδομε τὰ ἴσα, ἀλλὰ εὐχόμαστε καὶ προσευχόμαστε ὁλόψυχα γιὰ τὸ καλὸ τῶν ὑβριστῶν μας. ῞Οταν μᾶς διώκουν, ὑπομένομε. ῞Ολες τὶς δοκιμασίες τὶς δεχόμαστε μὲ βαθιὰ ἐσωτερικὴ εἰρήνη, μὲ πίστη, ἐλπίδα καὶ ἀγάπη στὸν Χριστό.
῍Ας μάθουμε κι ἐμεῖς νὰ ἀπαντοῦμε στὴν ὕβρη μὲ τὴ συγνώμη, στὸ μῖσος μὲ τὴν ἀγάπη, στὸ θυμὸ μὲ τὴν γαλήνη, στὶς δολοπλοκίες μὲ τὴν ἀλήθεια, στὴν ταραχὴ μὲ τὴν εἰρήνη καὶ τὴν ὑπομονή. Μὴν περιμένετε νὰ βρῆτε παντοῦ καλὴ ὑποδοχή, κατανόηση, εἰλικρίνεια. Προετοιμασθεῖτε γιὰ τὴ δοκιμασία. Μάθετε νὰ μετατρέπετε τὴν κατάρα σὲ εὐλογία.
᾿Επίλογος. Τὸ μάθημα αὐτὸ δὲν εἶναι βέβαια εὔκολο. Δὲν γίνεται κανεὶς τόσο ἁπλὰ «μιμητὴς» τοῦ Παύλου. ῾Ωστόσο εἶναι κάτι ποὺ πρέπει νὰ γίνει. ῾Ο Παῦλος ὑπῆρξε πάντοτε ρεαλιστής. ῞Οταν ἔγραφε «μιμηταί μου γίνεσθε», γνώριζε πὼς αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκατόρθωτο. Χρειάζεται ὅμως προσπάθεια, ἄσκηση καὶ χάρη ἀπὸ τὸν οὐρανό.
(1963)
Μητροπολίτης ᾿Αχελῴου Εὐθύμιος (†2019)
Πρβλ. Εὐθυμίου Κ. Στύλιου, μητροπολίτου ᾿Αχελῴου, «Λόγος ζωῆς» (ὀρθόδοξο κηρυγματικὸ θεματολόγιο), ᾿Αθήνα 2001.