Σεπτεμβρίου 1η, «῾Η ἀγωνία τῆς Γεθσημανῆ»

῾Ο ἀγώνας καὶ ἡ ἀγωνία τῆς Γεθσημανῆ

1η σεπτεμβρίου, ᾿Ινδίκτου, ᾿Αποστολικὸν ἀνάγνωσμα Α΄ Τιμ 2:1-7

 

«Παρακαλῶ οὖν πρῶτον πάντων ποιεῖσθαι δεήσεις, προσευχάς, εὐχαριστίας ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων».

῾Η πρώτη Σεπτεμβρίου σὲ ὅλη τὴ βυζαντινὴ περίοδο ἐθεωρεῖτο ἀρχὴ τῆς ᾿Ινδίκτου, δηλαδὴ ἀρχὴ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους. Ἑπομένως σήμερα εἶναι ἡ ἐκκλησιαστικὴ πρωτοχρονιά. Ὅταν ὅμως ἀργότερα ἐπικράτησε ἀπὸ πολιτικῆς πλευρᾶς ἡ πρώτη ᾿Ιανουαρίου ὡς ἀρχὴ τοῦ ἔτους, ἡ ᾿Εκκλησία δέχτηκε αὐτὴν τὴν ἀλλαγὴ ἢ τουλάχιστον δὲν τὴν πολέμησε, ἀλλὰ ἄφησε ὅλο τὸ λειτουργικὸ περιεχόμενο τῆς πρώτης του ἔτους στὴ σημερινὴ ἡμέρα (πρώτη Σεπτεμβρίου). Ἔτσι στὴν σημερινὴ ἀκολουθία διασώζονται πολλὰ ἐκλεκτὰ τροπάρια, διὰ τῶν ὁποίων παρακαλοῦμε τὸν Θεὸ νὰ εὐλογήσει τὴ νέα περίοδο. «Εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου καὶ καταξίωσονν ἡμᾶς ἀκατακρίτως βοᾶν σοι· Κύριε, δόξα σοι». Ἔτσι τὸ ἀποστολικὸ καὶ εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα ἀναφέρονται σ᾿ αὐτὴν τὴν ἑορτή. Εἶναι σημαντικὸ ὅτι τὸ ἐπιλεγὲν ἀποστολικὸ ἀνάγνωσμα εἶναι μία παρότρυνση τοῦ ἀποστόλου Παύλου πρὸς τὸν Τιμόθεο νὰ προσεύχεται «ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων». Αὐτὸ δείχνει ὅτι ἡ προσευχὴ γιὰ ὅλη τὴν οἰκουμένη πρέπει νὰ γίνει δική μας ἀποστολή, βίωμα, ζωή, μαρτυρικὴ ἱεραποστολή.

Μεσίτης Χριστός

῾Η σκέψη καὶ ἡ ζωὴ τοῦ ἀποστόλου Παύλου εἶναι καθαρὰ χριστοκεντρική. Οἱ ἅγιοι μιλοῦσαν ἀπὸ ἐμπειρία, γι᾿ αὐτὸ καὶ ἡ ἐμφάνιση τοῦ Χριστοῦ στὸν ἀπόστολο καὶ ἡ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ μέσα του κατέχει κεντρικὸ θέμα σὲ ὅλες τὶς ἐνέργειές του. Γι᾿ αὐτὸ καὶ στὸ σημεῖο αὐτὸ ἐνθυμεῖται τὸ ἔργο τοῦ Χριστοῦ. «Εἶς γὰρ Θεός, εἷς καὶ μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἄνθρωπος ᾿Ιησοῦς Χριστός». Ὁ Χριστὸς εἶναι μεσίτης μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἀκριβῶς γιατὶ εἶναι Θεάνθρωπος. Μόνον ὁ Θεάνθρωπος εἶναι τὸ κοινὸ σημεῖο μεταξὺ αὐτῶν. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐν Χριστῷ ἔχουμε τὴν ἀπολύτρωση καὶ τὴ σωτηρία.

Ἀλλὰ ὁ Κύριος δὲν ἔγινεν ἅπαξ μεσίτης. Ἐπειδὴ στὸ πρόσωπό του οἱ δύο φύσεις (Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου) εἶναι ἑνωμένες ἀσυγχύτως, ἀδιαιρέτως, ἀχωρίστως, γι᾿ αὐτὸ «ἀεὶ μεσιτεύει, οὐ λόγοις τισὶ καὶ δεήσεσιν, ὥς περ οἱ πρεσβευταὶ ποιοῦσιν, ἀλλὰ πράγματι» (Νικόλαος Καβάσιλας). Κατὰ τὸν καιρὸ τῆς παρουσίας του ὑπέστη μαρτύριο, σὲ ὅλους δὲ τοὺς καιροὺς συνάπτει «ἑαυτῷ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ» καὶ μεταδίδει τὴν χάρη του στοὺς ἀνθρώπους, ἀνάλογα μὲ τὸ μέτρο τῆς καθαρότητος καθενός. Τὸ μαρτύριο τοῦ Χριστοῦ συνδέεται στενὰ μὲ τὴν ἐνανθρώπησή του, τὴν ἀγωνία του στὴν Γεθσημανῆ, τὴν θυσία του στὸν Γολγοθᾶ καὶ τὴν ᾿Ανάστασή του. Ἔτσι σῴζει τοὺς ἀνθρώπους. Ὁ Χριστὸς εἶναι ὁ πραγματικὸς ἱεραπόστολος, ποὺ προσευχήθηκε στὴ Γεθσημανῆ «μετὰ κραυγῆς ἰσχυρᾶς καὶ δακρύων» (Εβρ 5:7), καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ σώζει τοὺς ἀνθρώπους θυσιαζόμενος ἀναιμάκτως στὸ μυστήριο τῆς θείας Εὐχαριστίας.

Ἡ προσευχὴ τῶν πιστῶν

Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ θυσιαστικὴ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ δίδυ σ᾿ ἐμᾶς τὸ μέτρο καὶ τὴν οὐσία τῆς ἀγάπης. ᾿Οφείλουμε νὰ προσευχόμαστε γιὰ ὅλο τὸν κόσμο. Ὁ ἄνθρωπος ποὺ συνδέεται μὲ τὸν Χριστὸ ἔχει ὁπωσδήποτε θυσιαστικὸ ἦθος· ἦθος προσφορᾶς. Ὁ ἀπόστολος Παῦλος προτρέπει τὸν μαθητή του Τιμόθεο καὶ ὅλους τοὺς χριστιανοὺς νὰ προσεύχονται «ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων, ὑπὲρ βασιλέων καὶ πάντων τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων». Τέτοια προσευχὴ εἶναι οὐσιαστικὰ μαρτύριο καὶ σταυρός. Δὲν εἶναι ἁπλῶς μερικὰ λόγια ποὺ ἀπευθύνουμε πρὸς τὸν Θεό, ἀλλὰ εἶναι μία πάλη μὲ τὸν ζωντανὸ Θεό.

Οἱ ἅγιοι ποὺ ἀπέκτησαν αὐτὸ τὸ μαρτυρικὸ ἦθος συμμετέχουν κατὰ κάποιο βαθμὸ ἢ τουλάχιστον προσεγγίζουν τὰ ὅρια τῆς προσευχῆς τοῦ Κυρίου στὴν Γεθσημανῆ. Αἰσθανόμενοι τὴν ἑνότητα τοῦ κόσμου προσεύχονται μὲ μεγάλο κλαυθμὸ γι᾿ αὐτόν. Δὲν ἐπιδιώκουν μὲ τὴν προσευχὴ ἁπλῶς τὴν δική τους μόνο σωτηρία. Ἀφοῦ ἐλευθερώθηκαν ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς ἀτομικότητος, προσφέρουν θυσία προσευχὴ γιὰ ὅλο τὸν κόσμο.

Ὁ ἅγιος Θεόδωρος Στουδίτης ἐνθυμούμενος τὸ κλάμα τοῦ ἀποστόλου Παύλου γιὰ τοὺς «ἐχθροὺς τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ», τοὺς θρήνους τοῦ προφήτου ᾿Ιερεμίου ὑπὲρ τοῦ Ἰσραήλ, τὴν πάλη τοῦ Μωυσέως μὲ τὸν Θεὸ ὑπὲρ τῆς συγχωρήσεως τοῦ λαοῦ του, λέγει ὅτι καὶ ἐμεῖς «ὑπὲρ τοῦ κόσμου προσευχόμεθα, ἐλεοῦντες καὶ οἰκτίροντες τοὺς ἐν διαστρόφῳ βίῳ ζῶντας· τοὺς ἐν αἱρέσεσιν ἐνισχῃμένους· τοὺς ἐν πλάνῃ ἐσφιγμένους· τοὺς ἐν ἔθνεσιν ἐσκοτισμένους». Ὁ ἅγιος ᾿Ισαὰκ ὀνομάζει τὴν προσευχὴ «καῦσιν καρδίας ὑπὲρ πάσης κτίσεως», ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων, ὑπὲρ τῶν ἀλόγων, ὑπὲρ τῶν ζώων, ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας καὶ ἀκόμη ὑπὲρ τῶν δαιμόνων. Ἔφτασαν οἱ ἅγιοι στὰ μεγάλα αὐτὰ μέτρα νὰ προσεύχονται ἀκόμη καὶ γιὰ τοὺς δαίμονες. Ὄχι ὅτι μπορεῖ αὐτοὶ νὰ σωθοῦν (ἀφοῦ εἶναι ἀδύνατη ἡ σωτηρία τῶν δαιμόνων, γιατὶ αὐτοὶ ἐγέννησαν τὸ κακό), ἀλλὰ γιατὶ εἶναι τόσο μεγάλη ἡ ἀγάπη τῶν ἁγίων, ὥστε ξεχειλίζει καὶ προσεύχονται γιὰ ὅλους.

Αὐτὴ ἡ μαρτυρικὴ ἱεραποστολὴ φαίνεται στὴ θεία λειτουργία. Κατὰ τὴν διάρκεια τοῦ μυστηρίου τῆς θείας λειτουργίας ἀνοίγεται ἡ καρδιὰ σὲ ὅλη τὴν οἰκουμένη, συλλαμβάνουμε τοὺς στεναγμούς της καὶ προσευχόμαστε γι᾿ αὐτήν. Ὑπάρχουν καὶ σήμερα ἅγιοι ἱερεῖς, ποὺ τὴν ὥρα ποὺ λειτουργοῦν θρηνοῦν κυριολεκτικά, παλεύουν. Ἡ καρδιὰ ἀγκαλιάζει ὅλη τὴν κτίση, καὶ ἡ προσευχή τους τότε μεταβάλλεται σὲ θεωρία ἀκτίστου φωτός. Αὐτοὶ εἶναι οἱ σύγχρονοι μεγάλοι μαρτυρικοὶ ἱεραπόστολοι. Ἰδίως σὲ τέτοιες στιγμές, ἀλλὰ καὶ σὲ ἄλλες περιπτώσεις, ἡ ψυχὴ εἶναι δυνατόν, κάπως χωριζομένη τοῦ σώματος, νὰ κατέρχεται καὶ στὸν ἅδη καὶ νὰ προσεύχεται γιὰ τοὺς κεκοιμημένους. Ὁ πόνος τῆς ψυχῆς εἶναι μεγάλος, σὰν νὰ μὴν μπορεῖ νὰ τὸν ἀντέξει τὸ σῶμα. Καὶ πράγματι ὅλοι ἐμεῖς οἱ ἁμαρτωλοὶ ζοῦμε, ἀκριβῶς γιατὶ ὑπάρχουν αὐτὴ οἱ σύγχρονοι ἱεραπόστολοι, οἱ ἅγιοι ἱερεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴτε στὴ θεία λειτουργία εἴτε στὴν προσευχή τους, ποὺ κάνουν, προσεύχονται γιὰ ὅλη τὴν οἰκουμένη.

Προσευχὴ ὑπὲρ τῆς ἐξουσίας

Οἱ ἅγιοι ἐφαρμόζοντας τὸν λόγο τοῦ ἀποστόλου προσεύχονται «ὑπὲρ βασιλέων καὶ πάντων τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων, ἵνα ἤρεμον καὶ ἡσύχιον βίον διαγωμεν ἐν πάσῃ εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι». Δυστυχῶς δὲν ἔχουμε ἀρκετὸ χῶρο, γιὰ νὰ ἀναπτύξουμε αὐτὴν τὴν ἀλήθεια. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι οἱ ἄνθρωποι ποὺ βρίσκονται στὴν ἐξουσία πολλὲς φορὲς μεθᾶνε ἀπὸ αὐτὴν καὶ δὲν γνωρίζουν τί κάνουν. Γίνονται τυραννίσκοι τῶν ἀνθρώπων, ἐκμεταλλευτὲς τοῦ λαοῦ, ἐγκληματίες τῆς ἀνθρωπότητος. Ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι τοῦ εἰκοστοῦ αἰώνα εἴμαστε μάρτυρες τὶς ἀποθηριοποιήσεως τῆς μεθυσμένης ἐξουσίας. Τὰ στρατόπεδα συγκεντρώσεως, οἱ φοῦρνοι, οἱ ἀπάνθρωποι τρόποι βασανισμοῦ, ἡ προσπάθεια ἀποβλακώσεως τῶν λαῶν εἶναι λίγα δείγματα αὐτῆς τῆς ἀποθηριοποιήσεως τῆς ἐξουσίας, ποὺ ὅμως τολμᾶνε νὰ μιλᾶνε συγχρόνως γιὰ εἰρήνη, ἀγάπη καὶ δικαιοσύνη. Σὲ ἕναν τέτοιον ἀλλοπρόσαλλο κόσμο ἔχουμε καθῆκον νὰ προσευχόμαστε, νὰ συνεχίζουμε τὴν Γεθσημανῆ στὴν προσωπική μας ζωή.

᾿Αρχιμ. Ι.Σ.Β.

 

«Φωνὴ Κυρίου», ἔτος 33, φύλλο 35 (1685), Κυριακὴ 1 σεπτεμβρίου 1985

῾Υπὸ τὰ ἀρχικὰ Ι.Σ.Β. πιθανὸν ἐννοεῖται ὁ τότε ἀρχιμανδρίτης ῾Ιερόθεος Σ. Βλάχος, σήμερα (2026) μητροπολίτης Ναυπάκτου. (῾Ομιλιάριον Συμβολῆς)