7η Κυριακὴ ᾿Επιστολῶν, «῎Οχι στὴν αὐταρέσκεια»
῎Οχι στὰ σκουπίδια οἱ ἀδύνατοι
7η Κυριακὴ Ἐπιστολῶν, ἀποστολικὸν ἀνάγνωσμα Ρωμ. 15:1-7
«Τὰ ἀσθενήματα τῶν ἀδυνάτων βαστάζειν».
Προοίμιον. Στὴν προχριστιανικὴ ἐποχὴ ἡ σωματικὴ καὶ πνευματικὴ ἀδυναμία ἐθεωρεῖτο σοβαρὸ μειονέκτημα. Στὴν ἀρχαία Σπάρτη τὰ νεογνὰ ποὺ παρουσίαζαν κάποια ἀτέλεια ἢ ἀναπηρία τὰ πετοῦσαν στὸν Καιάδα. ῾Υπῆρχε ἡ ἀλαζονεία τῶν ὑγιῶν καὶ τῶν δυνατῶν. Οἱ ἄρρωστοι, οἱ ἀνάπηροι, οἱ προβληματικοὶ δὲν εἶχαν θέση «ὑπὸ τὸν ἥλιον».
α. ῾Η φυσικὴ ἀδυναμία. ῾Η φυσικὴ ἀδυναμία εἶναι συνέπεια τῆς πτώσης. ῾Ο ἄνθρωπος, ἔξω ἀπὸ τὸν παράδεισο, ἔχασε ἕνα μεγάλο μέρος τῶν σωματικῶν καὶ πνευματικῶν δυνάμεων καὶ ἱκανοτήτων του. Τὸ 20% τοῦ ἐγκεφάλου τοῦ μεταπτωτικοῦ ἀνθρώπου δὲν λειτουργεῖ, ὅπως λένε κάποιοι ἐρευνητές. Τὴ μεγαλύτερη ἐπίσης καταστροφὴ ἔπαθε ἡ θέληση τοῦ ἀνθρώπου. Βασικὸ γνώρισμα τῶν μεταπτωτικῶν ἀνθρώπων εἶναι τὸ «θέλω, ἀλλὰ δὲν μπορῶ». ῾Η μεγαλύτερη μάλιστα ἀδυναμία τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι τόσο ἡ σωματική, ὅσο ἡ πνευματική. ῾Ο μεταπτωτικὸς ἄνθρωπος ἀδυνατεῖ νὰ ζήσει κατὰ Θεόν, νὰ ἐφαρμόσει τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ. ῾Η ἀδυναμία εἶναι ἕνας νόμος βαρύτητος, ποὺ καθηλώνει τὸν ἄνθρωπο πάντοτε στὰ χαμηλά, ὅπως περιγράφει ὁ ἀπόστολος Παῦλος· «Βλέπω ἕτερον νόμον ἐν τοῖς μέλεσί μου, ἀντιστρατευόμενον τῷ νόμῳ τοῦ νοός μου καὶ αἰχμαλωτίζοντά με ἐν τῷ νόμῳ τῆς ἁμαρτίας τῷ ὄντι ἐν τοῖς μέλεσί μου» (Ρωμ. 7:23)
β. Οἱ δυνατοὶ ἐν Χριστῷ. ῾Ωστόσο ὁ Θεὸς μὲ τὴν ἐνσάρκωση τοῦ Υἱοῦ του ἔδειξε ἀπόλυτη συγκατάβαση στὴν ἀνθρώπινη ἀδυναμία. ῾Ο Χριστὸς ντύθηκε τὴν ἀνθρώπινη μεταπτωτικὴ φύση, τὴν ἕνωσε μὲ τὴ θεϊκή του φύση, καὶ ἔτσι τὴν ἀνακαίνισε καὶ τὴ μεταμόρφωσε. Μὲ τὸν τρόπον αὐτὸ ἄρχισε ἡ νέα χριστιανικὴ ἐποχή, στὴν ὁποία οἱ ἀδύνατοι ἄνθρωποι ὄχι μόνο δὲν θεωροῦνται ἀπόβλητοι, ἀλλὰ πρὸς αὐτοὺς ὁ Χριστὸς καὶ ἡ ᾿Εκκλησία του δείχνουν ἀμέριστο ἐνδιαφέρον καὶ ἀδιάπτωτη ἀγάπη. Λέγει σήμερα ὁ ᾿Απόστολος· «᾿Οφείλομεν ἡμεῖς οἱ δυνατοὶ τὰ ἀσθενήματα τῶν ἀδυνάτων βαστάζειν». ῾Η ᾿Εκκλησία εἶναι ὁ μόνος χῶρος ὅπου συγχωρεῖται ἡ ἀδυναμία καὶ ὑποβοηθεῖται ὁ ἀδύνατος. Σὲ ὅλα τὰ ἄλλα περιβάλλοντα δεκτοὶ γίνονται μόνο οἱ ὑγιεῖς, οἱ ἀκέραιοι καὶ οἱ εὐπαρουσίαστοι.
᾿Επίλογος. Στὸ ναζιστικὸ καθεστὼς τῆς Γερμανίας ἐφαρμόσθηκε ἡ μέθοδος ἐκκαθάρισης τῶν ἀδυνάτων. Οἱ ἀδύνατοι καὶ ἀσθενεῖς ἐδολοφονοῦντο ἢ ὁδηγοῦντο στὰ κρεματόρια. ᾿Αλλὰ καὶ σήμερα ὑπάρχει διάχυτη ἡ προτίμηση τῶν νέων, τῶν δυνατῶν, τῶν ἐπιτυχημένων. Οἱ ἀδύνατοι ἀπωθοῦνται στὸ περιθώριο, οἱ φτωχοὶ πετιοῦνται στὰ σκουπίδια, οἱ γέροι καὶ ἡλικιωμένοι ἐξοστρακίζονται ἀπὸ τὴ ζωή. Μέσα στὴν ἀπάνθρωπη αὐτὴ κοινωνία τῶν ἰσχυρῶν οἱ Χριστιανοὶ καλοῦνται νὰ ἐκδηλώνουν τὴν ἀγάπη τους πρὸς τοὺς ἀδυνάτους· νὰ ἐφαρμόζουν τὸν λόγο τοῦ ᾿Αποστόλου· «Μὴ ἑαυτοῖς ἀρέσκειν, ἀλλὰ ἕκαστος ἡμῶν τῷ πλησίον ἀρεσκέτω εἰς τὸ ἀγαθὸν πρὸς οἰκοδομήν».
(*1999)
῾Η ὑπερνίκηση τῆς αὐταρέσκειας
«Μὴ ἑαυτοῖς ἀρέσκειν».
Προοίμιον. ῾Ο σύγχρονος ἄνθρωπος ἔχει αὐξημένη αὐταρέσκεια. Φροντίζει ὑπερβολικὰ γιὰ τὸν ἑαυτό του, τὸ συμφέρον του, τὶς ἀνέσεις καὶ ἀπολαύσεις του. Γιὰ τοὺς ἄλλους δὲν ἐνδιαφέρεται. Πολλὲς φορὲς καὶ τοὺς περιφρονεῖ. ῾Η ἐγωϊστικὴ ὅμως αὐτὴ αὐταρέσκεια πρέπει νὰ ὑπερνικηθεῖ.
α. «᾿Εγὼ καὶ ὁ ἑαυτός μου». ῾Η αὐταρέσκεια διαφθείρει ἠθικὰ τὸν ἄνθρωπο. Τὰ νερὰ ποὺ συγκεντρώνονται σὲ ἕνα μέρος καὶ μένουν στάσιμα, λιμνάζουν, σαπίζουν καὶ βρομοῦν. ῾Ο ἄνθρωπος ποὺ φροντίζει ἐγωϊστικὰ μόνο γιὰ τὸν ἑαυτό του, τὴν καλοπέρασή του, τὶς ἀπολαύσεις του, βυθίζεται στὸ τέλμα τῆς ἠθικῆς καὶ κοινωνικῆς ἀναισθησίας. ῍Αν σήμερα ἕνα μέρος τῆς κοινωνίας παρουσιάζει ἔκδηλα τὰ συμπτώματα τῆς σαπίλας, αὐτὸ ὀφείλεται στὴ νοοτροπία τῆς αὐταρέσκειας, στὴ δίψα γιὰ τὸ κέρδος καὶ τὶς ὑλικὲς ἀπολαύσεις.
῾Η αὐταρέσκεια εἶναι κοινωνικὸς κίνδυνος. ῾Ο ἄνθρωπος προκειμένου νὰ ἱκανοποιήσει ἀποκλειστικὰ τὸν ἑαυτό του, θὰ ἀδικήσει, θὰ ζημιώσει τὸν ἄλλο. Τὸ πάθος του εἶναι τυραννικὸ καὶ τὰ θέλει ὅλα δικά του. ῾Η αὐταρέσκεια εἶναι τυφλή, κουφὴ καὶ ἀναίσθητη.
β. «᾿Εγὼ καὶ οἱ ἄλλοι». Ὄχι πιὰ ἐγὼ καὶ ὁ ἑαυτός μου, ἀλλὰ ἐγὼ καὶ οἱ ἄλλοι! ᾿Απὸ τὸ κατάκλειστο φρούριο τοῦ ἐγωϊστικοῦ συμφέροντος πρέπει νὰ γίνει μία ἡρωϊκὴ ἔξοδος. Τὰ στάσιμα νερὰ πρέπει νὰ βροῦν μία διέξοδο, νὰ διοχετευθοῦν πρὸς τὰ ἔξω. Μὲ ἄλλα λόγια, ὁ κάθε ἄνθρωπος πρέπει νὰ φροντίζει καὶ γιὰ τὸ συμφέρον τῶν πολλῶν, νὰ συντελεῖ στὸ καλὸ καὶ τὴν οἰκοδόμηση τῆς εὐτυχίας καὶ τῶν ἄλλων.
Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ στροφὴ πρὸς τοὺς ἄλλους εἶναι ποὺ θὰ φέρει στὴ ζωή μας τὴν ἰσορροπία, θὰ δώσει νόημα καὶ σκοπὸ στὸ ἔργο μας, ψυχικὴ ὑγεία, χαρὰ καὶ ἱκανοποίηση. ῾Η ὑπερνίκηση τῆς αὐταρέσκειας θὰ σημάνει τὴν εὐτυχία τῆς κοινωνίας.
᾿Επίλογος. ῾Οποιαδήποτε κι ἂν εἶναι ἡ ἐργασία σου, φρόντιζε νὰ βοηθεῖς, νὰ ἐξυπηρετεῖς τὸν συνάνθρωπό σου. Μὴν κοιτάζεις μόνο τὸ συμφέρον σου. Σήκω πιὸ πάνω, πιὸ ψηλὰ ἀπὸ τὸ ἐγωϊστικό, τὸ ἀτομικό. Πρόσφερε κάτι ἀπὸ τὸν χρόνο σου, ἀπὸ τὸ χρῆμα σου, ἀπὸ τὸν ἑαυτό σου. ᾿Επιστράτευε κάθε φορὰ τὶς γνώσεις σου, τὰ χαρίσματά σου, τὶς δυνατότητές σου, τὸ ἀξίωμά σου, γιὰ νὰ διευκολύνεις, νὰ καθοδηγήσεις, νὰ βοηθήσεις τοὺς ἀλλους. Καὶ μὴ λησμονεῖς ποτὲ πὼς εἴμαστε πλασμένοι ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλον καὶ ὅλοι γιὰ ὅλους.
(1963)
Μητροπολίτης ᾿Αχελῴου Εὐθύμιος (†2019)
Πρβλ. Εὐθυμίου Κ. Στύλιου, μητροπολίτου ᾿Αχελῴου, «Λόγος ζωῆς» (ὀρθόδοξο κηρυγματικὸ θεματολόγιο), ᾿Αθήνα 2001.