Εὐαγγέλιον Κυρ. πατέρων, «Δεκάλογος προσευχῆς»

῞Ενας Δεκάλογος προσευχῆς

Κυριακὴ τῶν πατέρων, Ιω. 17:1-13

 

«῾Ο ᾿Ιησοῦς ἐπῆρε τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ εἶπε· Πάτερ...»

Προοίμιον. Οἱ ἱεροὶ εὐαγγελισταὶ μᾶς πληροφοροῦν ὅτι ὁ Χριστὸς προσευχόταν πάντοτε καὶ παντοῦ, σὲ πολλοὺς τόπους, στὸ ναὸ ἢ τὸ ὕπαιθρο, καὶ σὲ διάφορες ὧρες, «λίαν πρωῒ ἔννυχα» (πρὶν ξημερώσει, Μρκ. 1:35), ἀλλὰ καὶ ἀργὰ τὸ βράδυ ἢ ὁλόκληρη τὴ νύχτα (Λκ. 6:12). ᾿Επίσης ὁ Κύριος δίδαξε τοὺς μαθητές του νὰ προσεύχονται, καὶ γιὰ τὸ σκοπὸ αὐτὸ τοὺς παρέδωσε τὸ «Πάτερ  ἡμῶν», ποὺ λέγεται «Κυριακὴ προσευχή». ῾Ολόκληρο μάλιστα τὸ σημερινὸ ἱερὸ εὐαγγέλιο εἶναι μία προσευχὴ τοῦ Χριστοῦ, ἡ λεγομένη «ἀρχιερατικὴ προσευχή».

Νά ἕνας πρακτικὸς Δεκάλογος, ποὺ θὰ μᾶς βοηθήσει νὰ προσευχόμαστε κι ἐμεῖς.

1. Προσευχήσου ξεκούραστος. Νὰ μάθουμε νὰ προσευχόμαστε σὲ ὧρες ποὺ εἴμαστε ξεκούραστοι καὶ εὐδιάθετοι. Δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸ νὰ συνδέεται ἡ προσευχὴ μὲ τὸν ὕπνο. Δὲν εἶναι ὑπνωτικὸ «χάπι».

2. Μνημόνευε τὸν Θεό. Τὸ νὰ κάνω προσευχὴ τὸ πρωὶ καὶ τὸ βράδυ δὲν σημαίνει ὅτι ὁλόκληρη ἡ μέρα πρέπει νὰ μένει χωρὶς προσευχή. Νὰ μάθουμε νὰ προσευχόμαστε καθ᾿ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς ἡμέρας. Αὐτὸ μπορεῖ νὰ γίνεται μὲ τὴν «μνήμη τοῦ Θεοῦ» («μνημονευτέον τοῦ Θεοῦ μᾶλλον ἢ ἀναπνευστέον», Γρηγόριος Θεολόγος), μὲ τὸ νὰ τρέχει δηλαδὴ ἡ σκέψη μας στὸν Θεό, τὴ στιγμὴ ποὺ ἔχουμε ἀνάγκη, κάνοντας ταυτόχρονα ὀλιγόλογες προσευχές,    ὅπως  «Χριστέ μου,  σῶσε  με», «Παναγία μου, βοήθησέ με», «῞Αγιε ἄγγελε, προστάτεψέ με» κλπ.. Κατάλληλη προσευχὴ γιὰ ἐπανειλημμένη χρήση εἶναι ἡ ἐπίκληση τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, ἡ λεγομένη «εὐχή»· «Κύριε ᾿Ιησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλόν», ἢ ἡ περίληψή της «Κύριε, ἐλέησον». Οἱ στιγμιαῖες αὐτὲς ἐπικλήσεις μπορεῖ νὰ συνδέονται, κατὰ τὴν παράδοση, καὶ μὲ τὸ σημεῖο τοῦ σταυροῦ, ποὺ ἔχει καὶ τὴν ἔννοια τῆς θεϊκῆς σφραγίδας («᾿Ιησοῦς Χριστὸς νικᾷ»).

3. Οἰκογενειακὴ προσευχή. Δὲν ὑπάρχει ὡραιότερο πράγμα ἀπὸ τὸ νὰ γίνεται οἰκογενειακὴ προσευχὴ μπροστὰ στὸ εἰκονοστάσι, καθώς καὶ στὸ οἰκογειακὸ τραπέζι, πρὶν καὶ μετὰ τὸ φαγητό. Συνδέει τὴν οἰκογενειακὴ ζωὴ μὲ τὴν παρουσία τοῦ Χριστοῦ καὶ δημιουργεῖ ἀλησμόνητες θρησκευτικὲς ἐμπειρίες στὰ παιδιά. Μόνο ποὺ ἡ προσευχὴ αὐτὴ πρέπει νὰ γίνεται ἀβίαστα καὶ εὐχάριστα.

4. ᾿Ακολουθίες στὸ σπίτι καὶ τὸ ναό. ῾Ωραῖες εὐκαιρίες οἰκογενειακῆς προσευχῆς εἶναι οἱ ἀκολουθίες ποὺ γίνονται στὸ σπίτι ἀπὸ τὸν ἱερέα τῆς ἐνορίας, ὅπως ἁγιασμός, παράκληση, εὐχέλαιο, ἐξομολόγηση, εὐχὲς εἰς λεχώ, κλπ. Κατάλληλες ἐπίσης εὐκαιρίες προσευχῆς γιὰ τοὺς λαϊκοὺς (ἄνδρες,  γυναῖκες  καὶ  παιδιὰ)  εἶναι   οἱ  βραδινὲς  ἀκολουθίες τῆς ᾿Εκκλησίας  ποὺ  γίνονται στὸ  ναό,  ὅπως  ὁ  ἑσπερινός, ὁ ᾿Ακάθιστος ῞Υμνος (οἱ «Χαιρετισμοί»), τὰ ἀπόδειπνα,  οἱ  κατανυκτικοὶ  ἑσπερινοὶ  τῆς  Μ.  Σαρακοστῆς,  οἱ  ἀκολουθίες τῆς Μ. ῾Εβδομάδος καὶ τοῦ Πάσχα.

5. ῾Η θ. Λειτουργία ὡς κατεξοχὴν προσευχή. ῾Η θ. Λειτουργία, εἶναι κατ᾿ ἀρχὴν ἡ ὁμαδικὴ καὶ δημόσια προσευχὴ μιᾶς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητος (ἐνορίας). Στὴ θ. Λειτουργία ἐξάλλου τελεῖται ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Κύριο ᾿Ιησοῦ Χριστό, ποὺ εἶναι ὁ μέγας ἀρχιερεύς, τὸ μυστήριο τῆς θ. Εὐχαριστίας, μὲ τὸ ὁποῖο πραγματώνεται ἡ μυστηριακὴ ἕνωση καὶ κοινωνία τῶν πιστῶν μαζὶ του.

6. Τόποι προσευχῆς. Οἱ χριστιανοὶ κατ᾿ ἀρχὴν προσεύχονται «ἐν παντὶ καιρῷ καὶ τόπῳ». ῎Ετσι προσευχόμαστε στοὺς ἱεροὺς ναούς, στὸ σπίτι μας, στὸν τόπο ἐργασίας, στὸ ὕπαιθρο, στὰ ἐξωκλήσια, στὰ ἱερὰ προσκυνήματα κλπ..

7. Στάση προσευχῆς. ῾Ο Κύριος ὅταν προσευχόταν, ὕψωνε τὰ μάτια του στὸν οὐρανὸ ἢ γονάτιζε. ῾Ο ἀπόστολος Παῦλος προσευχόταν μέσα στὶς φυλακὲς δεμένος χειροπόδαρα. Οἱ πρῶτοι χριστιανοὶ προσεύχονταν μὲ ὑψωμένα τὰ χέρια  (Α΄ Τιμ. 2:8)  καὶ  στραμμένοι πρὸς ἀνατολάς. Οἱ ᾿Ορθόδοξοι προσευχόμαστε συνήθως ὄρθιοι (ἰδίως τὴν Κυριακὴ) ἢ γονατιστοὶ (ἱδίως σὲ ὡρισμένες περιόδους). Οἱ διάφορες στάσεις τοῦ σώματος ἐκφράζουν ἐσωτερικὲς καταστάσεις καὶ βοηθοῦν στὴν εἰλικρίνεια καὶ θερμότητα τῆς προσευχῆς.

8. Περιεχόμενο τῆς προσευχῆς. Τὸ πιὸ καλὸ εἶναι νὰ προσευχώμαστε μὲ τὶς προσευχὲς ποὺ ἔγραψαν οἱ ἅγιοι τῆς ᾿Εκκλησίας μας. Χρησιμοποιώντας τὶς ἴδιες αὐτὲς προσευχές, συμπροσευχόμαστε μὲ τὰ ἑκατομμύρια τῶν χριστιανῶν, ὅλων τῶν γενεῶν καὶ ὅλων τῶν ἐποχῶν. Τὶς προσευχὲς αὐτὲς τὶς βρίσκομε στὰ βιβλία τῆς ᾿Εκκλησίας*.

9. Προσευχήσου καὶ γιὰ τοὺς ἄλλους. Μάθε νὰ προσεύχεσαι ὄχι μόνο γιὰ τὸν ἑαυτό σου, ἀλλὰ καὶ γιὰ τοὺς ἄλλους. Τόσοι ἄνθρωποι βρίσκονται στὰ νοσοκομεῖα, ἑκατομμύρια ἄλλοι ταξιδεύουν, πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ δυστυχοῦν καὶ ὑποφέρουν... Πὲς δυὸ λόγια προσευχῆς γιὰ τοὺς ἀδελφούς σου αὐτούς.

10. Νὰ ἐπικαλεῖσαι τὶς πρεσβεῖες τῶν ἁγίων. Οἱ ἅγιοι βρίσκονται κοντὰ στὸν Θεό. Μποροῦν νὰ τοῦ μιλήσουν γιὰ μᾶς. Ἔχουν παρρησία μπροστὰ στὸν Θεὸ καὶ ἐκεῖνος δέχεται τὰ αἰτήματά τους. Ζήτα τὶς πρεσβεῖες τῆς Θεοτόκου, τοῦ ἁγίου φύλακα ἀγγέλου, τοῦ ἁγίου τῆς ἡμέρας.

᾿Επίλογος. Δὲν ὑπάρχει ἀναστεναγμὸς προσευχῆς ποὺ δὲν φθάνει στὸ θρόνο τοῦ Θεοῦ. ᾿Εμεῖς οἱ μικροὶ ἄνθρωποι μποροῦμε καὶ ἀκοῦμε καὶ τὴν ἀναπνοὴ ἀκόμη τῶν ἀστροναυτῶν, ὅταν αὐτοὶ βρίσκονται στὸ διάστημα... Πόσο πολὺ εὐκολότερα μπορεῖ  νὰ ἀκούει τὶς προσευχές μας ὁ πανταχοῦ παρὼν Θεός. ῍Ας προσευχόμαστε λοιπὸν μὲ τὴ βεβαιότητα πὼς ὅ,τι εἶναι ὠφέλιμο γιὰ τὴ ζωή μας καὶ ὅ,τι εἶναι καλὸ γιὰ τὸ αἰώνιο συμφέρον μας ὁ Θεὸς θὰ μᾶς τὸ δώσει.

(1967)

 

Μητροπολίτης ᾿Αχελῴου Εὐθύμιος (†2019)

Πρβλ. Εὐθυμίου Κ. Στύλιου, μητροπολίτου ᾿Αχελῴου, «Λόγος ζωῆς» (ὀρθόδοξο κηρυγματικὸ θεματολόγιο), ᾿Αθήνα 2001. 

 

 

* Σημείωσις ἐπιμελητοῦ. Βασικὸ βιβλίο τῆς ἐκκλησίας μὲ διάφορες ἀκολουθίες καὶ εὐχὲς κατάλληλες καὶ γιὰ τοὺς λαϊκοὺς εἶναι τὸ ῾Ωρολόγιον τὸ Μέγα (καὶ τὸ Μικρὸν ῾Ωρολόγιον).  ῾Υπάρχουν ἐπίσης διάφορα προσευχητάρια μὲ μεγάλη ποικιλία περιεχομένων. (῾Ομιλιάριον Συμβολῆς)