Εὐαγγέλιον Κυρ. τυφλοῦ, «Πνευματικὸν φῶς»
Πνευματικὸν φῶς
Κυριακὴ τοῦ τυφλοῦ (Ιω. 9:1-38)
῾Η θεραπεία τοῦ ἐκ γενετῆς τυφλοῦ εἶναι θαῦμα τῆς δημιουργικῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ, ἐκείνου ὅστις καὶ ἐδημιούργησε καὶ μετασκευάζει τὴν ὕλην. Διότι ὁ τυφλὸς τῆς ᾿Ιερουσαλὴμ ὄχι ἁπλῶς ὅτι δὲν ἔβλεπεν, ἀλλ᾿ ἦτο ἀόμματος. Αὐτὸ δηλοῖ τὸ «ἐκ γενετῆς», ὅτι δηλαδὴ ἐγεννήθη χωρὶς μάτια καὶ αὐτὸ ἦτο ποὺ ἔκαμνε τὸ θαῦμα μοναδικόν, διότι «ἐκ τοῦ αἰῶνος οὐκ ἠκούσθη ὅτι ἤνοιξέ τις ὀφθαλμοὺς τυφλοῦ γεγεννημένου». Διὰ τοῦτο δὲ ἀκριβῶς καὶ ὁ τρόπος τῆς θεραπείας μιμεῖται καὶ ἐπαναλαμβάνει τὸν τρόπον τῆς πλάσεως τοῦ ἀνθρώπου κατὰ τὴν δημιουργίαν. Καθὼς ἐκεῖ «ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς», οὕτω καὶ κατὰ τὴν θεραπείαν τοῦ ἐκ γενετῆς τυφλοῦ ὁ Κύριος «ἐποίησε πηλόν... καὶ ἐπέχρισε τὸν πηλὸν ἐπὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ». ῾Ο ἅγιος ᾿Ιωάννης ὁ Χρυσόστομος διὰ τῶν ἑξῆς λόγων ἑρμηνεύει τὴν δημιουργικὴν πρᾶξιν αὐτὴν τοῦ Κυρίου· «τῆς κτίσεως γὰρ ἁπάσης τιμιώτερον ἄνθρωπος, καὶ τῶν ἐν ἡμῖν μελῶν τιμιώτερος ὀφθαλμός, διὰ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾿ ἐκείνῳ τῷ τρόπῳ τὰ ὄμματα ἐδημιούργησεν».
᾿Ιδιαιτέραν φροντίδα ἐπέδειξεν ὁ Θεὸς ὅτε ἐδημιούργησε τὸν κόσμον, πλάσας «ἰδίᾳ χειρὶ» τὸν ἄνθρωπον· ἰδιαιτέρως φροντίζει καὶ ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστὸς δημιουργῶν διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καὶ πλάσσων ἐκ τῆς αὐτῆς ὕλης τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ ἐκ γενετῆς τυφλοῦ. Τὸ θαῦμα ἐτελέσθη τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς ἑορτῆς τῆς Σκηνοπηγίας ἢ ἴσως καὶ τὴν ἑπομένην. Κατὰ τὰς ὀκτὼ ἡμέρας καθ᾿ ἃς διήρκει ἡ ἑορτὴ ἐπανειλημμένως ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστὸς εὗρε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀπευθύνῃ τὸν λόγον πρὸς τοὺς ᾿Ιουδαίους, λαμβάνων ἀφορμὴν πάντοτε ἔκ τινος λατρευτικῆς καὶ ἑορταστικῆς ἐκδηλώσεως.
«Τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τῇ μεγάλῃ τῆς ἑορτῆς», ἐμπρὸς εἰς τὸν κατάφωτον ναόν, ἐλάλησε πάλιν ὁ ᾿Ιησοῦς πρὸς τὸν λαὸν καὶ εἶπεν· «ἐγὼ εἰμὶ τὸ φῶς τοῦ κόσμου...» ᾿Επηκολούθησεν, ὡς συνήθως, δεινὴ λογομαχία μεταξὺ τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ᾿Ιουδαίων, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκεῖνοι ἐπανέλαβον τὴν βαρεῖαν κατ᾿ αὐτοῦ ὕβριν ὅτι εἶναι δαιμονισμένος, ἀφοῦ προσέθεσαν τώρα ὅτι εἶναι καὶ Σαμαρείτης, δηλαδὴ ἀλλογενὴς καὶ κακόδοξος· «οὐ καλῶς λέγομεν ἡμεῖς ὅτι Σαμαρείτης εἶ σὺ καὶ δαιμόνιον ἔχεις;» ῾Η λογομαχία κατέληξεν εἰς ἀπόπειραν βιαιοπραγίας κατὰ τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ· «ἦραν οὖν λίθους ἵνα βάλωσιν ἐπ᾿ αὐτόν. ᾿Ιησοῦς δὲ ἐκρύβη καὶ ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ».
Τότε τὴν διδασκαλίαν περὶ πνευματικοῦ φωτὸς καὶ εἰς ἐπικύρωσιν αὐτῆς ἐπηκολούθησεν ἡ θεραπεία τοῦ τυφλοῦ. «᾿Επειδὴ τὸ τῶν λόγων ὑψηλὸν οὐκ ἐδέξαντο», λέγει ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος, «ἄλλα καὶ δαιμονῶντα ἐκάλεσαν καὶ ἀνελεῖν ἐπεχείρουν, ἐξελθὼν τοῦ ἱεροῦ θεραπεύει τυφλόν... διὰ τῆς ἐργασίας τοῦ σημείου τὰ εἰρημένα πιστούμενος». ᾿Εξεχύθη ὁ θεῖος φωτισμὸς ἐπὶ τοῦ τυφλοῦ καὶ διήνοιξεν αὐτοῦ ὄχι μόνον τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ σώματος, ἀλλὰ καὶ τὰ ὄμματα τῆς διανοίας· ὄχι μόνον τὸν αἰσθητὸν ἥλιον εἶδεν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης Χριστὸν ὡς Θεὸν ὄντα προσεκύνησε· «Πιστεύω, Κύριε», εἶπε, «καὶ προσεκύνησεν αὐτῷ».
Διὰ νὰ ἐννοήσωμεν καλῶς τὴν σημερινὴν εὐαγγελικὴν περικοπήν, ἡ ὁποία ὡς διήγησις καὶ ἔκθεσις ἑνὸς γεγονότος εἶναι πολὺ ἁπλῆ, πρέπει νὰ μελετήσωμεν ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ τὴν πρὸ τοῦ θαύματος καὶ μετὰ τοῦτο λογομαχίαν ἐκείνην μεταξὺ τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ᾿Ιουδαίων. Καταχρηστικῶς χρησιμοποιοῦμεν τὴν λέξιν «λογομαχίαν», διότι ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστὸς δὲν λογομαχεῖ, ἀλλὰ διδάσκει «ὡς ἐξουσίαν ἔχων», καὶ εἴτε ὅταν ὁμιλεῖ εἴτε ὅταν θαυματουργεῖ, ἀποκαλύπτει συνεχῶς τὴν θείαν αὐτοῦ προέλευσιν καὶ ἀποστολήν. ᾿Ενώπιον ἐκείνων ποὺ ἔχουν μάτια διὰ νὰ βλέπουν καὶ ὦτα διὰ νὰ ἀκούουν ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστὸς ἀφήνει νὰ διαφαίνεται ἡ θεότης του τόσον, ὅσον πάντοτε χρειάζεται καὶ ἀρκεῖ, ὥστε οἱ ἄνθρωποι συμβιβάζοντες τὰς ρήσεις τῶν προφητῶν πρὸς τοὺς λόγους καὶ τὰς πράξεις τοῦ ᾿Ιησοῦ, νὰ πιστεύουν ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ Χριστὸς καὶ ἀβιάστως καὶ οἰκειοθελῶς νὰ προσέρχωνται εἰς αὐτόν.
῞Οσοι ὁπωσδήποτε δὲν θέλουν νὰ ἴδουν καὶ νὰ ἀκούσουν προβάλλοντες νομικὰς διατάξεις, ἐμποδιζόμενοι ἀπὸ κοινωνικὰς προκαταλήψεις, πεπεδημένοι εἰς λογικὰ σχήματα, πάσχοντες ἀπὸ ἐσωτερικὴν πήρωσιν, αἰσθανόμενοι κάματον καὶ ἔχοντες ἠθικὴν ὀκνηρίαν, αὐτοὶ εἶναι αὐτοκατάκριτοι καὶ ἀποθνῄσκουν «ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτῶν». Τόσον δὲ περισσότερον, ὅσον διότι ἔχουν τὴν καύχησιν ὅτι βλέπουν καὶ ἀκούουν μετὰ πολλῆς καὶ μεγάλης ἀκριβείας.
Τὸ θαῦμα τῆς θεραπείας τοῦ τυφλοῦ εἰς τὰ ᾿Ιεροσόλυμα παρεμβάλλεται, ἂς εἴπωμεν, ὡς ἐπεισόδιον εἰς τὴν λογομαχίαν ἢ σύγκρουσιν τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ μετὰ τῶν ᾿Ιουδαίων. Διότι μετὰ τὸ θαῦμα ἐπανέρχεται ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστὸς εἰς ὅσα πρὸ τούτου ἔλεγε, καὶ σχολιάζων τὰ γεγονότα, τὴν κακόπιστον τακτικὴν τῶν ᾿Ιουδαίων καὶ τὴν πεπαρησιασμένην στάσιν τοῦ τέως τυφλοῦ, κατακλείει ὡς δι᾿ ἑνὸς ἐπιλόγου καὶ τὴν λογομαχίαν καὶ τὸ θαῦμα. «Καὶ εἶπεν ὁ ᾿Ιησοῦς· εἰς κρῖμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες βλέπωσι καὶ οἱ βλέποντες τυφλοὶ γένωνται».
᾿Ενθυμούμεθα ἤδη τοὺς λόγους τοῦ πρεσβύτου Συμεὼν περὶ τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, ὅτε «ἐδέξατο αὐτὸν εἰς τὰς ἀγκάλας αὐτοῦ». Τότε βλέπων τὸ παιδίον ᾿Ιησοῦν, προορῶν τὸν μέλλοντα χρόνον καὶ ἀποτεινόμενος πρὸς τὴν παναγίαν μητέρα ὁ ἱερεὺς εἶπεν· «ἰδοὺ οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν ἐν τῷ ᾿Ισραὴλ καὶ εἰς σημεῖον ἀντιλεγόμενον». Κριτήριον καὶ δοκιμαστήριον τῶν φρονημάτων καὶ τῶν αἰσθημάτων, τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων τῶν ἀνθρώπων εἶναι ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστός. ᾿Ενώπιον τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ ἄλλοι σηκώνονται καὶ ἄλλοι πίπτουν, ἄλλοι πιάνονται ἀπὸ αὐτὸν καὶ σῴζονται καὶ ἄλλοι προσκρούουν εἰς αὐτὸν καὶ χάνονται. Καὶ εἶναι μὲν ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστὸς «τοῖς ὑπακούουσιν αὐτῷ αἴτιος σωτηρίας αἰωνίου», ἀλλὰ δὲν εὐθύνεται διὰ τὴν ἀπώλειαν τῶν ἀπειθούντων. ῾Η σωτηρία παρέχεται εἰς ὅλους δωρεάν, ἀλλὰ σῴζονται μόνον ὅσοι θέλουν.
῾Υπάρχει εἰς πολλὰ σημεῖα τῆς Καινῆς Διαθήκης μία λέξις, τὸ «ἵνα», ἡ ὁποία κάποτε σκανδαλίζει. Λέγει ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστός· «ἵνα... οἱ βλέποντες τυφλοὶ γένωνται». Αὐτὸ λοιπὸν τὸ «ἵνα», προκειμένου περὶ δυσμενοῦς ἐκβάσεως τοῦ ἔργου τοῦ Σωτῆρος διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἀναφέρεται εἰς ἀποτέλεσμα ποὺ ἔχει τὴν αἰτίαν του ὄχι εἰς τὸν Θεόν, ἀλλ᾿ εἰς τὸν ἄνθρωπον. Μερικοὶ φαρισαῖοι ποὺ εὑρέθησαν πλησίον καὶ ἤκουσαν τὰ λόγια τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ διεμαρτυρήθησαν· «μὴ καὶ ἡμεῖς τυφλοὶ ἐσμέν;»
῞Οταν τὸ φῶς λάμπῃ καὶ ἐγὼ ἔχω μάτια, ἀπὸ ἐμὲ ἐξαρτᾶται νὰ βλέπω ἢ νὰ μὴ βλέπω. ῍Αν εἶμαι τυφλὸς καὶ δὲν βλέπω, δὲν ἔχω εὐθύνην· ἂν ἔχω μάτια καὶ δὲν θέλω νὰ δῶ, δὲν πταίει τὸ φῶς ποὺ λάμπει· ἂν θέλω νὰ ἔχω κλειστὰ τὰ μάτια καὶ νὰ λέω ὅτι βλέπω, δὲν χρειάζεται κριτής· εἶμαι αὐτοκατάκριτος. Αὐτὸ τὸ νόημα ἔχουν οἱ τελευταῖοι λόγοι τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, διὰ τῶν ὁποίων κατακλείεται ἡ θεία διδαχὴ περὶ πνευματικοῦ φωτός, εἰς τὴν ὁποίαν παρενεβλήθη ὡς αἰσθητὴ ἀπόδειξις καὶ διὰ τῶν πραγμάτων ἐπικύρωσις ἡ θεραπεία τοῦ ἐκ γενετῆς τυφλοῦ. «Εἰ τυφλοὶ ἦτε, οὐκ ἂν εἴχετε ἁμαρτίαν· νῦν δὲ λέγετε ὅτι Βλέπομεν· ἡ οὖν ἁμαρτία ὑμῶν μένει».
῾Η μεγάλη τραγῳδία τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ ἁμαρτία του· ὄχι ἁπλῶς ὅτι ἁμαρτάνει, ἀλλ᾿ ὅτι ἡ ἁμαρτία του «μένει». Τραγικὸν δὲν ἦτο ὅτι ἕνας ἄνθρωπος ἦτο τυφλὸς ἐκ γενετῆς, ἀλλ᾿ ὅτι ἐκεῖνοι ποὺ εἶχον μάτια ἔμειναν τυφλοὶ ἕως θανάτου· «ἁμαρτία μόνη κακόν, πήρωσις δὲ οὐ κακόν», λέει ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος. ᾿Αλλ᾿ ἡ διαμάχη μεταξὺ τῶν τυφλῶν καὶ τῶν φωτισμένων συνεχίζεται μὲ τὴν αὐτὴν τακτικήν. Οἱ πρῶτοι λέγουν μὲ φυσικὴν ἁπλότητα· «ἐνιψάμην καὶ βλέπω»· οἱ δεύτεροι λοιδοροῦν μὲ αὐτάρεσκον ἀγερωχίαν· «σὺ διδάσκεις ἡμᾶς;»
῾Ο βαθύτερος λόγος τῆς διαμάχης δὲν εἶναι ἡ ἀλήθεια ἀλλὰ ἡ ἁμαρτία· δὲν εἶναι ὅτι καταλύεται ἡ ἀργία τοῦ Σαββάτου, ἀλλ᾿ ὅτι θίγεται ὁ ἐγωισμὸς τῶν φαρισαίων. Οὔτε ἡ γνῶσις οὔτε ἡ ἐπιστήμη οὔτε ἡ φιλοσοφία μᾶς φέρουν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν πίστιν, ἀλλ᾿ ὁ πονηρός μας βίος. Δὲν εἶναι ὅτι ὁ νοῦς μας δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὴν θείαν ἀλήθειαν, ἀλλ᾿ ὅτι ἡ καρδία μας δὲν δέχεται τὸν θεῖον νόμον. Ψεῦδος εἶναι ὅτι μᾶς ἐνοχλοῦν τὰ δόγματα· αἱ ἐντολαὶ μᾶς ἐνοχλοῦν, αἱ ὁποῖαι θέτουν φραγμὸν εἰς τὰς ἐπιθυμίας μας.
῎Ισως δὲν ὑπήρξαμεν τραγικώτεροι οἱ ἄνθρωποι ἄλλοτε ὅσον σήμερον· ἐπειδὴ ἀκριβῶς βλέπομεν. Βλέπομεν τὰ πολὺ μακρὰν καὶ δὲν βλέπομεν ἐντός μας· βλέπομεν τὰ πολὺ μικρὰ καὶ δὲν βλέπομεν τὰ μεγάλα. ῾Η γνῶσις μας ἐπροχώρησε πολύ· ἡ ἀρετή μας ἔμεινε ὀπίσω. Τὸ διανοητικὸν φῶς μᾶς ἐπλημμύρησεν· ὁ πνευματικὸς ἐντός μας φωτισμὸς ἐσβέσθη. Αὐτὴ εἶναι ἡ τραγικότης μας καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ κρίσις τοῦ κόσμου. «ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον τὸ σκότος ἢ τὸ φῶς· ἦν γὰρ πονηρὰ αὐτῶν τὰ ἔργα».
῾Ο Σερβίων καὶ Κοζάνης Διονύσιος († 1997)
ΟΙΚΟΔΟΜΗ — ῾Εβδομαδιαῖον γραπτὸν κήρυγμα τῆς ἱερᾶς μητροπόλεως Σερβίων καὶ Κοζάνης. «...εἰς οἰκοδομὴν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ» (Εφ. 4:13). Περίοδος β΄, ἔτος α΄, φύλλον 22, Κυριακὴ 30 μαΐου 1965.
Σημείωσις· ἡ προσθήκη τοῦ ἀνωτέρω τίτλου τοῦ κηρύγματος καὶ ἡ διάκρισις αὐτοῦ εἰς παραγράφους ἔγιναν ἀπὸ τὸ ἱστολόγιον ῾Ομιλιάριον Συμβολῆς.