Μαΐου 9, ἁγ. Χριστοφόρου, «᾿Αλλοίωση τῆς ζωῆς»
῾Η ἀλλοίωση τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ κόσμου
Μαΐου 9, μνήμη τοῦ ἁγίου Χριστοφόρου
«῾Η θεοφιλής σου ψυχὴ δι᾿ ἀγάπης ἐτρέφετο»
Προοίμιον. Τὸ χαρακτηριστικὸ τοῦ ἁγίου Χριστοφόρου, κατὰ τοὺς βιογράφους του, ἦταν ἡ δυσμορφία. Μία ἀρχαία βυζαντινὴ εἰκόνα παρουσιάζει τὸν ἅγιον μὲ κεφαλὴ σκύλου (κυνοπρόσωπον). ῾Ωστόσο ἡ δυσμορφία τοῦ ἀρχαίου αὐτοῦ εἰδωλολάτρου δὲν τὸν ἐμπόδισε νὰ ἀλλοιωθεῖ ἐσωτερικὰ καὶ νὰ γίνει ἅγιος, ὁ ἅγιος Χριστοφόρος!
α. ᾿Αλλάζει ὁ ἀνθρωπος. ῾Η περίπτωση τοῦ ἁγίου Χριστοφόρου δίνει ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα ἐὰν ἀλλάζει ὁ ἄνθρωπος. ῾Η ἀπάντηση εἶναι ὅτι ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ ἀλλάξει, σὲ ὁποιαδήποτε φυλὴ καὶ ἂν ἀνήκει, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὰ ἐξωτερικά του χαρακτηριστικά. «῞Ελλην, ᾿Ιουδαῖος, περιτομή, ἀκροβυστία, βάρβαρος, Σκύθης, δοῦλος, ἐλεύθερος» (Κλσ. 3:11). ῾Ο κυνοπρόσωπος Ρέπροβος ἔγινε ἅγιος Χριστοφόρος.
β. ῾Η ἐσωτερικὴ ἀλλοίωση τοῦ ἀνθρώπου. ῾Ο ἄνθρωπος ποὺ πιστεύει καὶ γίνεται χριστιανὸς δὲν ἀλλάζει βέβαια ἐξωτερικά, στὴ μορφή, στὴν ἐμφάνισή του. ῞Ενα πολὺ ἀρχαῖο χριστιανικὸ κείμενο (᾿Επιστολὴ πρὸς Διόγνητον) σημειώνει ὅτι οἱ ἄνθρωποι ποὺ γίνονται χριστιανοὶ δὲν ἀλλάζουν κατοικία, πόλη στὴν ὁποία κατοικοῦν, δὲν ἀλλάζουν ἔνδυση ἢ κόμμωση ἢ τρόπο διατροφῆς. ῾Η ἀλλοίωση τοῦ χριστιανοῦ εἶναι ἐσωτερική. ῞Οταν κανεὶς γίνεται χριστιανὸς ἀλλάζει ὁ προσανατολισμὸς καὶ τὸ ἐσωτερικὸ περιεχόμενο τοῦ ἀνθρώπου. ᾿Απὸ τὸ σκοτάδι στρέφεται στὸ φῶς καὶ ἀντὶ «πονηρῶν καρπῶν» κακίας, βλασφημίας, μίσους καὶ ἔχθρας «ποιεῖ καρποὺς καλούς» (Μτθ. 7:17-18), «ὅσα ἐστὶν ἀληθῆ, ὅσα ἁγνά, ὅσα δίκαια» (Φιλιπ. 4:8).
᾿Επίλογος. ῾Ο Χριστὸς στὴν παρούσα ζωὴ ἀλλοιώνει ἐσωτερικὰ τὸν ἄνθρωπο. Θὰ ἔλθει ὅμως ἡ ὥρα ποὺ θὰ ἀλλάξει καὶ ἐξωτερικὰ τὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν κόσμο ὁλόκληρο. «῾Ημεῖς ἀλλαγησόμεθα», λέγει ὁ ἀπόστολος Παῦλος (Α΄ Κορ. 16:52), καὶ ὁ ἀπόστολος Πέτρος προσθέτει· «Καινοὺς οὐρανοὺς καὶ γῆν καινὴν κατὰ τὸ ἐπάγγελμα (ὑπόσχεση) τοῦ Χριστοῦ προσδοκῶμεν» (Β΄ Πετ. 3:13). ῾Η κτίση ὁλόκληρη θὰ γίνει «καινή» (Β΄ Κορ. 5:17).
(1978)
῾Η φιλοκαλία τῆς ζωῆς
«Στολαῖς ταῖς ἐξ αἵματος ὡραϊζόμενος»
Προοίμιον. ῾Ο ἅγιος Χριστοφόρος κατὰ τὴν παράδοση ἦταν δύσμορφος. Μία εἰκόνα τοῦ Βυζαντινοῦ Μουσείου τὸν παρουσιάζει μὲ πρόσωπο σκύλου. Γι᾿ αὐτὸ καὶ εἶναι γνωστὸς ὡς «κυνοπρόσωπος» ἢ «ρέπροβος», δηλαδὴ ἀποτρόπαιος στὴν ἐμφάνιση! ῾Ωστόσο ἡ ἐξωτερικὴ αὐτὴ δυσμορφία δὲν ἐμπόδισε καθόλου τὸν Ρέπροβο νὰ πιστεύσει στὸν Χριστό, νὰ ἀνακαλύψει τὸ νόημα τῆς ζωῆς καὶ νὰ γίνει μάρτυς Χριστοῦ. Τελικὰ ὁ ἄσχημος Ρέπροβος ἔγινε ὡραῖος, καθὼς τὸν ἔλουσε τὸ αἷμα τοῦ μαρτυρίου. Γι᾿ αὐτὸ καὶ στὸ ἀπολυτίκιο λέγεται ὅτι ὁ Χριστοφόρος ἔγινε ὡραῖος «στολαῖς ταῖς ἐξ αἵματος»!
α. ῾Η ἐξωτερικὴ ἐμφάνιση τοῦ ἀνθρώπου. ῾Υπάρχει πάντα μία τάση στὸν ἄνθρωπο νὰ προσέχει τὴν ἐξωτερική του ἐμφάνιση. Τὰ μουσεῖα εἶναι γεμάτα ἀπὸ ἀντικείμενα καὶ μέσα καλλωπισμοῦ ποὺ ἀνάγονται στὴν αὐγὴ τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας. Στὴν ἐποχή μας τὰ καλλυντικὰ τῆς ἐπιδερμίδος ἔρχονται πρῶτα στὴν κατανάλωση. ῾Η ἐπιφύλαξη στὸ θέμα αὐτὸ βρίσκεται στὴ μονομέρεια. Στὴν ἀποκλειστικὴ δηλαδὴ προσκόλληση τοῦ ἀνθρώπου στὴν ἐξωτερική του ἐμφάνιση καὶ ταυτόχρονα στὴν τέλεια παραμέληση τοῦ ἐσωτερικοῦ του καλλωπισμοῦ. Καὶ εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι σὲ παλαιότερα χρόνια ἔβρισκε κανεὶς πολλοὺς «ρέπροβους», ἄσχημους δηλαδὴ καὶ μὲ παραμελημένη ἐξωτερικὴ ἐμφάνιση, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἀκτινοβολοῦσαν μία ἐσωτερικὴ ὀμορφιὰ καὶ ἁγιότητα. ᾿Ενῶ σήμερα, ἀντίθετα, συναντᾶ κανεὶς πολλοὺς ὡραίους καὶ καλοντυμένους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ὄμως «ἔσωθεν γέμουσιν πάσης ἀκαθαρσίας», ὅπως εἶπεν ὁ Κύριος (Μτθ. 23:27).
β. ῾Η φιλοκαλία τῆς ζωῆς. ῾Η ᾿Ορθοδοξία, ποὺ εἶναι ἡ φιλοκαλία τῆς ζωῆς, μᾶς δείχνει τὴ βασιλικὴ ὁδὸ στὸ θέμα αὐτό· συνιστᾶ τὴν ταυτόχρονη καλλιέργεια τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ ἀνθρώπου. Νὰ προσέχει ὁ ἄνθρωπος ὄχι μόνο αὐτὸ ποὺ φαίνεται, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ποὺ δὲν φαίνεται. ᾿Επίσης ὅτι τὸ ἐσωτερικὸ κάλλος εἶναι προϋπόθεση τοῦ ἐξωτερικοῦ κάλλους. ῾Ο Χριστὸς ἦταν «ὡραῖος κάλλει παρὰ πάντας ἀνθρώπους», διότι ἦταν ὁ ἀναμάρτητος, καὶ ἡ Θεοτόκος ἦταν ὡραία στὴν μορφή, διότι ἦταν Παναγία. ῾Η φροντίδα ἑπομένως γιὰ τὸν ἐσωτερικὸ καλλωπισμό, ὁ ψυχικὸς ἐξαγνισμὸς καὶ ἐξαγιασμός, μπορεῖ νὰ μεταμορφώσει καὶ ἕναν ἀκόμη «ρέπροβο» καὶ νὰ τὸν κάνει ἅγιο Χριστοφόρο.
᾿Επίλογος. ᾿Απὸ τὴν ἄποψη ἀξίας τὸ ἐσωτερικὸ κάλλος ἔρχεται πρῶτο. ῾Η ἀλήθεια αὐτὴ μπορεῖ νὰ ἀπελευθερώσει τοὺς συγχρόνους ἀνθρώπους ἀπὸ τὸ ἄγχος ἢ τὸ σύνδρομο τῆς ὀμορφιᾶς. ῾Ο σύγχρονος κόσμος θὰ σωθεῖ ὄχι ἀπὸ τοὺς ὄμορφους ἀνθρώπους, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς καλούς, τοὺς μεταμορφωμένους ἐσωτερικά, τοὺς ἁγίους ἀνθρώπους.
(1981)
Μητροπολίτης ᾿Αχελῴου Εὐθύμιος (†2019)
Πρβλ. Εὐθυμίου Κ. Στύλιου, μητροπολίτου ᾿Αχελῴου, «Λόγος ζωῆς» (ὀρθόδοξο κηρυγματικὸ θεματολόγιο), ᾿Αθήνα 2001.