Μ. Πέμπτη, «῾Η ἔννοια τῆς θυσίας» (ὑπὸ ἁγ. Γερβασίου)

῾Η ἔννοια τῆς θυσίας

Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγ. Πέμπτῃ (Τετάρτῃ βράδυ)

Τοῦ ἁγίου Γερβασίου (Παρασκευοπούλου),

ἱεροκήρυκος τῆς μητροπόλεως Πατρῶν

Πρὸς τὸ ἑσπέρας τῆς σήμερον ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐξῆλθον τῆς Βηθανίας καὶ διὰ τοῦ ὄρους τῶν ᾿Ελαιῶν ἀπέρχονται εἰς ᾿Ιεροσόλυμα καὶ εἰσέρχονται εἰς «ἀνώγαιον μέγα ἐστρωμένον» φιλικῆς οἰκίας ἐπὶ τοῦ λόφου Σιὼν κειμένης, ὅπου ὁ ᾿Ιησοῦς «ἀνέπεσε καὶ οἱ δώδεκα ἀπόστολοι σὺν αὐτῷ». ῏Ητο ἤδη νύξ· τὸ δεῖπνον ἦτο ἕτοιμον, ἁπλοῦν, λιτόν.

Κατὰ τὰ ἐν τῇ ᾿Ανατολῇ κρατοῦντα τότε οἱ ἐπισκέπται πρὶν ἢ εἰσέλθουν εἰς οἰκίαν, ἀπέβαλλον παρὰ τὴν εἴσοδον τὰ σανδάλια αὐτῶν, οἱ ὑποδεχόμενοι ἔπλυνον τοὺς πόδας αὐτῶν, ὅπως τιμήσωσιν αὐτούς. Τὸ πλύνειν τοὺς πόδας ἦτο ἔργον κυρίως τῶν δούλων. Τὸ ἔργον τοῦτο ἀνέλαβε τότε νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ διδάσκαλος, ὁ ὁποῖος «ἐγείρεται ἐκ τοῦ δείπνου», βάζει τὰ ἱμάτια καὶ παίρνοντας λέντιον, «διέζωσεν ἑαυτόν». Κατόπιν βάζει ὕδωρ στὸν νιπτῆρα (σὲ μία μικρὴ λεκάνη δηλαδὴ) καὶ ἄρχισε νὰ νίπτῃ «τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν» καὶ νὰ τοὺς σκουπίζῃ μὲ τὸ λέντιον, μὲ τὸ ὁποῖο ἦτο διεζωσμένος.

Καὶ ἤδη ἐρωτᾶται· τί προηγήθηκε ὥστε ὁ διδάσκαλος νὰ ὑποβληθῇ στὸ εἶδος τοῦτο τῆς μεγάλης ταπεινοφροσύνης; Δυνατόν, ὅπως φρονοῦν κάποιοι, τὴν ὥρα ποὺ καταλάμβαναν τὶς θέσεις των γιὰ τὸ δεῖπνο νὰ ξεσηκώθηκε καὶ πάλι μεταξὺ τῶν μαθητῶν ἡ φιλοπρωτία ἐκείνη, τὴν ὁποία λίγο πρὶν αὐστηρὰ ἤλεγξεν ὁ Σωτήρ. ῾Η ἀλήθεια ὅμως βρίσκεται στοὺς λόγους τοῦ Κυρίου τοὺς ὁποίους εἶπε πρὸς τοὺς μαθητάς του ἐξηγῶντας σ᾿ αὐτοὺς τὴν πρᾶξι του, ὅτι δηλαδὴ καὶ αὐτοὶ «ὀφείλουν νὰ νίπτουν τοὺς πόδας ἀλλήλων» κατὰ τὸ ὑπόδειγμά του· μάλιστα δὲ στοὺς λόγους ποὺ εἶπε πρὸς τὸν Πέτρον· «῾Ο λελουμένος δὲν ἔχει ἀνάγκη νὰ πλύνῃ τοὺς πόδας του, ἀλλὰ εἶναι καθαρὸς ὅλος· καὶ σεῖς καθαροὶ εἶστε, ἀλλὰ ὄχι ὅλοι». Μὲ ἄλλα λόγια· διὰ τῆς πράξεως ἐκείνης ὁ Κύριος εἰργάζετο νὰ καταπραΰνῃ καὶ νὰ συγκινήσει τὴν ἀναίσθητη καὶ σκληρὰ καρδία τοῦ ᾿Ιούδα καὶ νὰ τὴν ὁδηγήσῃ σὲ μετάνοια γιὰ τὴν σωτηρία του. Δυστυχῶς ὅμως οὔτε ἡ ἐσχάτη αὐτὴ ταπείνωσι μετέβαλε τὶς διαθέσεις του, «οὔτε ὁ διάβολος ἐξωρίσθη ἀπὸ μέσα του μὲ τὴν λεπτὴ ἐκείνη πρᾶξι πρὸς μετάνοιαν, οὔτε ἡ λέπρα τῆς καρδίας του καθαρίστηκε ἀπὸ τὴν θεία ἐπαφὴ “τῶν ἀχράντων χειρῶν” τοῦ Κυρίου». ᾿Αληθῶς πολὺ δύσκολον νὰ μαλακώσῃ καὶ νὰ συγκινηθῇ ἡ καρδία ἑνὸς φιλαργύρου. Δειονόν, δεινὸν ἡ φιλαργυρία!

Μετὰ τὸ πλύσιμο τῶν ποδῶν «ἀναπεσὼν πάλιν» ὁ ᾿Ιησοῦς ἀφοῦ καταβάλλει τὶς ὕστατες προσπάθειες νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν ᾿Ιούδα σὲ συναίσθησι, ὑπενθυμίζοντάς του τὸ γραφικὸ ῥητὸ «ὁ τρώγων μετ᾿ ἐμοῦ τὸν ἄρτον ἐπῆρεν ἐπ᾿ ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ», ἐνῷ ὁ ᾿Ιούδας προσποιεῖται ἄγνοια καὶ ἀδιαφορία, ἐν μέσῳ μεγίστης συγχύσεως καὶ συνοχῆς καρδίας ὁ ᾿Ιησοῦς «ἐταράχθη τῷ πνεύματι καὶ ἐμαρτύρησε (ἀποκάλυψε) καὶ εἶπεν»· «᾿Αληθῶς εἰλικρινὰ σᾶς λέω ὅτι ἕνας ἀπὸ σᾶς θὰ μὲ παραδώσῃ». ᾿Αλλὰ ὁ παράνομος ᾿Ιούδας «οὐκ ἠβουλήθη συνιέναι» (δὲν θέλησε νὰ ἐννοήσῃ). Τότε καὶ μόνον τότε ὁ θεῖος διδάσκαλος βούτηξε τὸ ψωμὶ στὸ πιάτο καὶ τὸ δίνει στὸν ᾿Ιούδα τοῦ Σίμωνος τὸν ᾿Ισκαριώτη προσθέτοντας «ὅ,τι κάνεις κάν᾿ το τὸ συντομώτερο». Παίρνοντας λοιπὸν τὸ ψωμὶ ἐκεῖνος ἀμέσως ἐξῆλθε· καὶ ἦταν ἤδη νύχτα. ῎Αρα ὁ ᾿Ιούδας οὔτε συμμετεῖχε στὴν μυστικὴ τράπεζα οὔτε τὸν ἄρτο αὐτῆς ἔλαβε, γιὰ νὰ τὸν δείξῃ στοὺς ᾿Ιουδαίους. ᾿Αφοῦ λοιπὸν ἐξῆλθε ὁ ᾿Ιούδας, λίγο μετὰ ὁ Κύριος ᾿Ιησοῦς λέει στοὺς ὑπολοίπους μαθητές του· «ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα νὰ τὸ φάω μαζί σας, προτοῦ ὑποστῶ τὸ θεῖον πάθος». Καὶ παίρνοντας τὸ ἄρτο, εὐχαρίστησε, ἔκοψε σὲ τεμάχια, καὶ ἔδωσε σ᾿ αὐτοὺς λέγοντας· «Τοῦτο ἐστὶ τὸ σῶμά μου τὸ ὑπὲρ ἡμῶν διδόμενον». Τὸ ἴδιο καὶ μὲ τὸ ποτήριον· «Τοῦτο ἐστὶ τὸ αἷμά μου τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἐκχυνόμενον. Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν». Ναί, «εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν, διότι κάθε φορὰ ποὺ τρῶτε αὐτὸν τὸν ἄρτο καὶ πίνετε αὐτὸ τὸ ποτήριο τὸν θάνατό μου καταγγέλλετε καὶ τὴν ἀνάστασί μου ὁμολογεῖτε». Πόσοι ὅμως ἀπὸ τοὺς χριστιανούς, ἂν καὶ θὰ παρακολουθήσουν τὰ φρικτὰ πάθη καὶ κατὰ τὴν ἀνάστασι θὰ συμψάλουν κρατώντας λαμπάδες τὸ «Χριστὸς ἀνέστη», πόσοι θὰ μείνουν ἄγευστοι ἀπὸ τὸν μυστικὸ δεῖπνο καὶ ἑπομένως ξένοι καὶ πρὸς τὴν ὁμολογία τῆς ἀναστάσεώς του καὶ πρὸς τὴν διακήρυξι ὅτι ὁ «Χριστὸς ἔπαθε γιὰ χάρη μας»;

Ὁ ᾿Ιησοῦς γνωρίζει ὅτι ἡ φοβερὰ ὥρα τῆς παραδόσεώς του πλησιάζει καὶ ὅτι μέχρι τὴν στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποία ἐπρόκειτο νὰ παραδώσῃ τὸ πνεῦμα του τίποτε ἄλλο δὲν ἔμενε γι᾿ αὐτὸν πάνω στὴν γῆ παρὰ μόνον ἡ βάσανος τοῦ σωματικοῦ ἄλγους καὶ ἡ τυραννία τῆς ψυχικῆς ὀδύνης καὶ λύπης. «῎Ωφειλε ἑπομένως νὰ ἐπιρρώσῃ τὸ σῶμα, νὰ νευρώσῃ τὴν ψυχήν, νὰ πραΰνῃ τὸ πνεῦμα μὲ τὴν προσευχὴν καὶ τὴν ἀπομόνωσιν, μὲ σκοπὸ νὰ συναντήσῃ τὴν ὥρα κατὰ τὴν ὁποία κάθε τὶ κακὸ στὴν δύναμι καὶ τὴν ἐξουσία τοῦ πονηροῦ θὰ ἔπεφτε πάνω στὴν κεφαλὴ τοῦ ἀθῴου καὶ ἁγίου, καὶ ὤφειλε νὰ ἀντιμετωπίσει τὴν ὥρα αὐτὴ μόνος». ᾿Αλλὰ καὶ ἐπίστευσε ὅτι θὰ μποροῦσε νὰ τὴν ἀντιμετωπίσῃ ἀποτελεσματικῶς μὲ μόνη τὴν κατ᾿ ἰδίαν προσευχήν του. Ναί, γνωρίζοντάς τα αὐτὰ παρέλαβε τὴν τριάδα τῶν μαθητῶν, εἰσῆλθε στὰ βαθύτερα τοῦ κήπου τῆς Γεθσημανῆ καὶ τοὺς εἶπε· «μείνατε ὧδε καὶ γρηγορεῖτε», καὶ ἀπομακρύνθηκε ἀπὸ αὐτοὺς «ὡσεὶ λίθου βολήν» (σὲ ἀπόστασι ὅσο εἶναι τὸ πέταγμα μιᾶς πέτρας, ἕνα πετροβόλημα), καὶ ἀφοῦ λύγισε τὰ γόνατα, προσευχόταν λέγοντας· «Πάτερ, ἂν εἶναι δυνατόν, ἂς ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ ἐμένα ἡ ὥρα αὐτή· πλὴν ὅμως ὄχι ὅπως ἐγὼ θέλω, ἀλλὰ ὅπως ἐσύ».

Ἡ ὥρα εἶναι κρίσιμη, ἡ ἀγωνία φοβερά, καὶ στὸ θεῖο μέτωπό του δημιουργήθηκε ἱδρῶτας «ὡσεὶ θρόμβοι αἵματος», ποὺ κατέβαιναν στὴν γῆ. ᾿Αλλὰ γιατί τόσον ἀγωνιᾷ καὶ πάσχει ὁ πάσχων, ἀφοῦ ἑκουσίως ἦλθε γιὰ νὰ πάθῃ; ᾿Ιδοὺ γιατί· τὴν στιγμὴ ἐκείνη κάνοντας μία ἀνασκόπησι μὲ τὸν παντεποπτικὸν θεῖον ὀφθαλμόν του στὸ σύμπαν, στοὺς μέλλοντες χρόνους καὶ στὶς μέλλουσες γενεές, βλέπει ὅτι, ἂν καὶ προσφέρῃ τὸν ἑαυτόν του ὑπὲρ πάντων, ἂν καὶ πάσχῃ ὑπὲρ πάντων, ἀπὸ τὴν θυσία του, ἀπὸ τὸ ἐκχυνόμενον αἷμα του δὲν θὰ ὠφεληθοῦν πάντες· βλέπει ὅτι τὸ αἷμα του γιὰ πολλούς, γιὰ τοὺς περισσοτέρους, ἀκόμη καὶ γιὰ κάποιους ἀπὸ τοὺς δικούς του, θὰ γίνῃ «εἰς κρῖμα ἢ κατάκριμα», αὐτὰ ἀναλογιζόμενος, λέγω, βοᾷ μέσα του μαζὶ μὲ τὸν ψαλμῳδό· «Τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου, ἐν τῷ καταβαίνειν με εἰς διαφθοράν;» Καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξι.

᾿Ενῷ ἀκόμη αὐτὸς μιλοῦσε πρὸς τοὺς τρεῖς μαθητές, νὰ καὶ ὁ ᾿Ιούδας, ἕνας ἀπὸ τοὺς δώδεκα, καὶ μαζί του πολὺς ὄχλος μὲ μαχαίρια καὶ ξύλα (ῥόπαλα), ὁ ὁποῖος ὄχλος εἶχε σταλῆ ἀπὸ τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τοὺς πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ. Καὶ αὐτὸς ποὺ τὸν παρέδιδε τοὺς εἶχε δώσει σημάδι λέγοντας· «Αὐτὸν ποὺ θὰ φιλήσω αὐτὸς εἶναι· συλλάβετέ τον». Καὶ ἀμέσως πλησίασε τὸν ᾿Ιησοῦ καὶ εἶπε· «Χαῖρε, ῥαββί», δηλαδὴ «χαῖρε, διδάσκαλε», καὶ «κατεφίλησεν αὐτόν». Καὶ ἐβεβήλωσε τὴν ἁγίαν παρειάν, τὸ ἅγιο μάγουλο, τοῦ διδαασκάλου μὲ τὸ προδοτικὸ φίλημα. «῾Ο τρόπος αὐτὸς τῆς προδοσίας του εἶναι τόσον ἀπαραδειγμάτιστος μὲ μυσαρότητα, ὥστε περισσότερες λέξεις θὰ ἦσαν περιττές». ᾿Αλλ᾿ ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ στὴν περίστασι αὐτή, ἡ ὁποία εἶναι μοναδικὴ στὸ εἶδος της ἐν τῇ ἱστορίᾳ, οὔτε ταράχτηκε οὔτε μία λέξη πέρα ἀπὸ τὸ μέρτρο δὲν ἄφησε νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὰ χείλη του. ᾿Αλλὰ ἀφοῦ γιὰ ὑστάτη φορὰ ἔθιξε καὶ πάλι τὴν πιὸ εὐαίσθητη χορδὴ τῆς καρδίας τοῦ ᾿Ιούδα, προσπαθεῖ κατὰ κάποιον τρόπο νὰ διεγείρῃ μέσα της, ἔστω καὶ τὴν τελευταία ἐκείνη στιγμή, ἕνα αἴσθημα μεταμελείας μὲ τὸ γλυκύτατο ἐκεῖνο καὶ δραματικὸ «᾿Ιούδα, μὲ φίλημα παραδίδεις τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου;» Βλέποντας ὅτι τίποτε δὲν κατώρθωσε νὰ μαλακώσῃ τὴν καρδιὰ ἐκείνης τῆς ὕαινας, ὁ ᾿Ιησοῦς προχώρησε λίγο καὶ παρέδωσε τὸν ἑαυτό του στὰ χέρια τῶν ἁμαρτωλῶν, γιὰ νὰ σταυρωθῇ.

῏Ω γλυκύτατε ᾿Ιησοῦ! Πῶς αὔριο θὰ ἀντικρίσουμε τὸν σταυρόν σου καὶ σένα ὑψωμένο ἐν μέσῳ δύο λῃστῶν πρὸς ἐκπλήρωσι τῶν Γραφῶν, ὅτι «καὶ μετὰ ἀνόμων ἐλογίσθη»; Πῶς, Κύριέ μου καὶ εὐεργέτα μου; ῎Αραγε θὰ ἀναπολήσουμε τὴν σημασία καὶ τὴν βαθυτάτη ἔννοια τῶν λόγων σου, κατὰ τὴν ἀγωνιώδη καὶ φρικτὴ προσευχὴ τῆς νυχτὸς αὐτῆς· «Πάτερ, Πάτερ· ἂν εἶναι δυνατὸν ἂς περάσῃ τὸ ποτήριο αὐτὸ ἀπὸ μένα, διότι “Τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου, ἐν τῷ καταβαίνειν με εἰς διαφθοράν;”» ᾿Αφοῦ «ὀλίγοι οἱ σῳζόμενοι»; Μὴ γένοιτο, Κύριε, τοῦτο!

᾿Εφημερὶς «Νεολόγος Πατρῶν», 26/4/1951.

Παναγιώτου ᾿Αντ. Λόη, «῾Ομιλεῖ ἕνας σύγχρονος ἅγιος» (ἀρχιμανδρίτης Γερβάσιος Χαρ. Παρασκευόπουλος), Πάτραι 2000.

᾿Ενταῦθα ἀναδημοσιεύεται μὲ ἐλαφρὰ γλωσσικὴ ἁπλοποίησι (῾Ομιλιάριον Συμβολῆς).